CTET – 2026 मराठी भाषा अध्यापनशास्त्रावर आधारित 100 बहुपर्यायी प्रश्न उत्तरांसहित ctet exam practice questions 

CTET – 2026 मराठी भाषा अध्यापनशास्त्रावर आधारित 100 बहुपर्यायी प्रश्न उत्तरांसहित ctet exam practice questions 

CTET मराठी भाषा अध्यापनशास्त्र (Marathi Pedagogy)

100 बहुपर्यायी प्रश्न उत्तरांसहित | CTET 2026
CTET परीक्षेच्या तयारीसाठी खाली मराठी भाषा अध्यापनशास्त्रावर आधारित 100 महत्त्वाचे बहुपर्यायी प्रश्न (MCQs) दिले आहेत. हे प्रश्न भाषा संपादन, भाषा अध्ययन, भाषिक कौशल्ये, अध्यापन पद्धती, व्याकरण, मूल्यमापन, बहुभाषिकता आणि भाषा शिक्षकाची भूमिका या घटकांवर आधारित आहेत.

घटक 1 : भाषा संपादन आणि भाषा अध्ययन (प्रश्न 1 ते 15)

प्रश्न 1. भाषा संपादनाची प्रक्रिया प्रामुख्याने कशी घडते?
A) केवळ व्याकरणाचे नियम पाठ केल्याने
B) भाषेच्या नैसर्गिक संपर्कातून आणि संवादातून
C) केवळ लेखनाच्या सरावातून
D) केवळ परीक्षेच्या तयारीतून
प्रश्न 2. मुलांच्या भाषाविकासात सर्वाधिक महत्त्वाची भूमिका कोणती बजावते?
A) पाठांतर
B) शिक्षा
C) भाषिक वातावरण आणि संवाद
D) केवळ पाठ्यपुस्तक
प्रश्न 3. भाषा अध्ययन आणि भाषा संपादन यांतील योग्य फरक कोणता?
A) दोन्ही प्रक्रियांमध्ये कोणताही फरक नाही.
B) भाषा संपादन नैसर्गिक संपर्कातून, तर भाषा अध्ययन जाणीवपूर्वक शिकण्याद्वारे होऊ शकते.
C) भाषा संपादन फक्त लेखनातून होते.
D) भाषा अध्ययन फक्त बालपणी होते.
प्रश्न 4. मुलांच्या भाषेतील चुका शिक्षकाने कशा प्रकारे हाताळाव्यात?
A) मुलांना शिक्षा करावी.
B) मुलांची इतरांशी तुलना करावी.
C) चुका शिकण्याच्या प्रक्रियेचा भाग मानून योग्य मार्गदर्शन करावे.
D) मुलांना बोलण्यास मनाई करावी.
प्रश्न 5. भाषिक विकासासाठी सर्वाधिक उपयुक्त वातावरण कोणते?
A) शांत बसून पाठांतर करण्याचे वातावरण
B) भीतीवर आधारित वातावरण
C) संवाद, चर्चा आणि अभिव्यक्तीला प्रोत्साहन देणारे वातावरण
D) फक्त लेखी परीक्षा घेणारे वातावरण
प्रश्न 6. मुलांच्या भाषिक क्षमतेचा विकास कशामुळे होतो?
A) फक्त व्याकरणाच्या नियमांमुळे
B) ऐकणे, बोलणे, वाचणे आणि लिहिणे यांच्या सरावामुळे
C) फक्त शब्द पाठ केल्यामुळे
D) फक्त गृहपाठामुळे
प्रश्न 7. रचनावादी दृष्टिकोनानुसार विद्यार्थी कसा शिकतो?
A) शिक्षकाचे म्हणणे जसेच्या तसे पाठ करून
B) स्वतःच्या अनुभवांतून ज्ञानाची निर्मिती करून
C) फक्त परीक्षेतील प्रश्न सोडवून
D) फक्त पाठ्यपुस्तक वाचून
प्रश्न 8. मुलांच्या भाषिक विकासावर कोणत्या घटकांचा प्रभाव पडतो?
A) कुटुंब
B) सामाजिक वातावरण
C) शाळा आणि मित्रपरिवार
D) वरील सर्व
प्रश्न 9. भाषा शिकताना मुलांना स्वतःचे विचार व्यक्त करण्याची संधी का द्यावी?
A) वर्गातील वेळ घालवण्यासाठी
B) भाषिक आत्मविश्वास आणि अभिव्यक्ती विकसित करण्यासाठी
C) गृहपाठ कमी करण्यासाठी
D) परीक्षेतील प्रश्न टाळण्यासाठी
प्रश्न 10. मुलांच्या भाषाविकासात मातृभाषेचे महत्त्व काय आहे?
A) मातृभाषेमुळे इतर भाषा शिकता येत नाहीत.
B) मातृभाषा संकल्पना समजून घेण्यास आणि नवीन भाषा शिकण्यास आधार देऊ शकते.
C) मातृभाषेचा शालेय शिक्षणाशी संबंध नसतो.
D) मातृभाषा फक्त घरातच वापरावी.
प्रश्न 11. भाषा शिकताना विद्यार्थ्यांना त्यांच्या पूर्वज्ञानाचा उपयोग करण्यास सांगणे म्हणजे काय?
A) पाठांतर पद्धती
B) पूर्वज्ञानाशी नवीन ज्ञानाची सांगड घालणे
C) दंडात्मक पद्धती
D) केवळ व्याख्यान पद्धती
प्रश्न 12. भाषा संपादनासंबंधी नोम चॉम्स्की यांचे नाव कोणत्या संकल्पनेशी जोडले जाते?
A) भाषेच्या संपादनासाठी जन्मजात क्षमतेची संकल्पना
B) केवळ पाठांतरातून भाषा शिकणे
C) फक्त लेखनातून भाषा शिकणे
D) शिक्षा आणि बक्षीस यांवर आधारित भाषा शिक्षण
प्रश्न 13. वायगोत्स्की यांच्या मते मुलांच्या विकासात कोणत्या घटकाला महत्त्व आहे?
A) सामाजिक संवाद
B) केवळ वैयक्तिक पाठांतर
C) शिक्षा
D) केवळ लेखी परीक्षा
प्रश्न 14. मुलांना भाषा शिकवताना त्यांच्या चुका दुरुस्त करण्याची योग्य पद्धत कोणती?
A) प्रत्येक चुकीसाठी शिक्षा करणे
B) सर्व चुका दुर्लक्षित करणे
C) आवश्यकतेनुसार सकारात्मक अभिप्राय आणि योग्य भाषिक नमुना देणे
D) मुलांना बोलू न देणे
प्रश्न 15. भाषा शिकण्यामध्ये विद्यार्थ्यांचा सक्रिय सहभाग का महत्त्वाचा आहे?
A) विद्यार्थ्यांना कमी अभ्यास करावा लागतो.
B) विद्यार्थ्यांना भाषेचा अर्थपूर्ण वापर करता येतो.
C) शिक्षकाला शिकवावे लागत नाही.
D) परीक्षेची आवश्यकता राहत नाही.

घटक 2 : चार भाषिक कौशल्ये (प्रश्न 16 ते 30)

प्रश्न 16. भाषेची चार प्रमुख कौशल्ये कोणती?
A) ऐकणे, बोलणे, वाचणे, लिहिणे
B) पाहणे, धावणे, लिहिणे, खेळणे
C) वाचणे, पाठ करणे, मोजणे, लिहिणे
D) ऐकणे, चित्र काढणे, गाणे, खेळणे
प्रश्न 17. खालीलपैकी ग्रहणात्मक भाषिक कौशल्ये कोणती?
A) बोलणे आणि लिहिणे
B) ऐकणे आणि वाचणे
C) बोलणे आणि ऐकणे
D) लिहिणे आणि चित्र काढणे
प्रश्न 18. खालीलपैकी अभिव्यक्तीपर भाषिक कौशल्ये कोणती?
A) ऐकणे आणि वाचणे
B) ऐकणे आणि पाहणे
C) बोलणे आणि लिहिणे
D) वाचणे आणि ऐकणे
प्रश्न 19. श्रवण कौशल्य विकसित करण्यासाठी कोणता उपक्रम सर्वाधिक उपयुक्त आहे?
A) गोष्ट ऐकून तिचा आशय सांगणे
B) शब्दांची नक्कल करून लिहिणे
C) फक्त व्याकरणाचे नियम पाठ करणे
D) शांतपणे पुस्तक पाहणे
प्रश्न 20. विद्यार्थ्यांचे संभाषण कौशल्य विकसित करण्यासाठी कोणता उपक्रम योग्य आहे?
A) केवळ निबंधलेखन
B) जोडीने संवाद आणि भूमिकानाट्य
C) केवळ शब्दलेखन
D) केवळ पाठांतर
प्रश्न 21. वाचन कौशल्याचा मुख्य उद्देश कोणता?
A) प्रत्येक शब्द मोठ्याने वाचणे
B) वाचलेल्या मजकुराचा अर्थ समजून घेणे
C) मजकूर पाठ करणे
D) जलद वाचन करणे एवढाच
प्रश्न 22. लेखन कौशल्य विकसित करण्यासाठी कोणता उपक्रम उपयुक्त आहे?
A) चित्रावरून परिच्छेद लिहिणे
B) फक्त इतरांचे लेखन पाहणे
C) फक्त कविता ऐकणे
D) फक्त मौखिक प्रश्नांची उत्तरे देणे
प्रश्न 23. मोठ्याने वाचनाचा एक महत्त्वाचा फायदा कोणता?
A) फक्त लेखन सुधारते.
B) उच्चार, वाचनातील प्रवाहीपणा आणि आत्मविश्वास विकसित होऊ शकतो.
C) व्याकरणाची गरज संपते.
D) आकलनाची गरज राहत नाही.
प्रश्न 24. मूकवाचनाचा मुख्य उद्देश कोणता?
A) मोठ्याने उच्चार करणे
B) स्वतः वाचून आशय समजून घेणे
C) इतरांचे वाचन ऐकणे
D) शब्दांचे श्रुतलेखन करणे
प्रश्न 25. श्रुतलेखनामुळे कोणत्या कौशल्यांचा सराव होतो?
A) ऐकणे आणि लिहिणे
B) फक्त बोलणे
C) फक्त वाचन
D) फक्त चित्रकला
प्रश्न 26. वाचन आकलन तपासण्यासाठी कोणता उपक्रम योग्य आहे?
A) मजकूर वाचल्यानंतर आशयावर प्रश्न विचारणे
B) फक्त अक्षरे मोजणे
C) फक्त परिच्छेद पाठ करणे
D) फक्त शब्दांची नक्कल करणे
प्रश्न 27. विद्यार्थ्यांना चित्र पाहून गोष्ट सांगण्यास सांगितल्यास कोणत्या कौशल्याला विशेष चालना मिळते?
A) बोलणे आणि कल्पनाशक्ती
B) फक्त श्रुतलेखन
C) फक्त व्याकरण पाठांतर
D) फक्त मूकवाचन
प्रश्न 28. विद्यार्थ्यांचे लेखन सुधारण्यासाठी शिक्षकाने काय करावे?
A) फक्त चुका दाखवून गुण कमी करावेत.
B) नियमित लेखनाच्या संधी देऊन मार्गदर्शक अभिप्राय द्यावा.
C) विद्यार्थ्यांना लिहिण्यापासून रोखावे.
D) फक्त सुंदर हस्ताक्षरावर भर द्यावा.
प्रश्न 29. वाचनातील प्रवाहीपणा म्हणजे काय?
A) फक्त मोठ्याने वाचणे
B) योग्य अचूकता, गती आणि अर्थपूर्ण अभिव्यक्तीसह वाचणे
C) प्रत्येक शब्द पाठ करणे
D) न थांबता अतिजलद वाचणे
प्रश्न 30. भाषा शिक्षणात चारही कौशल्यांचा एकत्रित विकास का आवश्यक आहे?
A) कारण प्रत्येक कौशल्याचा भाषिक संवादाशी संबंध आहे.
B) कारण फक्त लेखन महत्त्वाचे आहे.
C) कारण फक्त वाचन महत्त्वाचे आहे.
D) कारण त्यामुळे व्याकरण शिकवावे लागत नाही.

घटक 3 : मराठी भाषा अध्यापन पद्धती (प्रश्न 31 ते 45)

प्रश्न 31. भाषा अध्यापनातील थेट पद्धतीचे वैशिष्ट्य कोणते?
A) लक्ष्य भाषेचा वापर करून भाषा शिकवणे
B) फक्त भाषांतर करणे
C) फक्त व्याकरणाचे नियम पाठ करणे
D) फक्त लेखी परीक्षा घेणे
प्रश्न 32. व्याकरण-अनुवाद पद्धतीमध्ये कोणत्या गोष्टीवर अधिक भर दिला जातो?
A) संवादात्मक खेळ
B) व्याकरणाचे नियम आणि भाषांतर
C) केवळ श्रवण कौशल्य
D) प्रत्यक्ष संभाषण
प्रश्न 33. संवादात्मक भाषा अध्यापनाचा मुख्य उद्देश कोणता?
A) नियमांचे पाठांतर
B) भाषेचा अर्थपूर्ण संवादासाठी वापर करणे
C) फक्त लेखन करणे
D) फक्त परीक्षा सोडवणे
प्रश्न 34. प्रकल्प पद्धतीमध्ये विद्यार्थी कसे शिकतात?
A) फक्त शिक्षकाचे व्याख्यान ऐकून
B) प्रत्यक्ष कृती, संशोधन आणि सहकार्याद्वारे
C) फक्त प्रश्नोत्तरे पाठ करून
D) फक्त गृहपाठ लिहून
प्रश्न 35. कृती-आधारित भाषा अध्यापनात कोणत्या गोष्टीला महत्त्व असते?
A) विद्यार्थ्यांचा सक्रिय सहभाग
B) फक्त पाठांतर
C) शिक्षा
D) केवळ लेखी परीक्षा
प्रश्न 36. भाषा वर्गातील भूमिकानाट्याचा मुख्य फायदा कोणता?
A) संवाद आणि अभिव्यक्तीचा सराव
B) फक्त हस्ताक्षर सुधारणा
C) फक्त शब्दलेखन
D) फक्त व्याकरणाचे पाठांतर
प्रश्न 37. आगमन पद्धतीमध्ये व्याकरण शिकवताना शिक्षक काय करतो?
A) प्रथम नियम सांगतो आणि नंतर उदाहरणे देतो.
B) उदाहरणांवरून नियम शोधण्यास विद्यार्थ्यांना मदत करतो.
C) फक्त नियम पाठ करायला सांगतो.
D) व्याकरण शिकवत नाही.
प्रश्न 38. निगमन पद्धतीचे योग्य वर्णन कोणते?
A) उदाहरणांवरून नियम शोधणे
B) नियम सांगून त्यावर आधारित उदाहरणे देणे
C) फक्त गोष्ट सांगणे
D) फक्त गटचर्चा करणे
प्रश्न 39. भाषा अध्यापनात गोष्टींचा वापर का उपयुक्त आहे?
A) शब्दसंग्रह, आकलन आणि कल्पनाशक्ती विकसित करण्यासाठी
B) फक्त वेळ घालवण्यासाठी
C) विद्यार्थ्यांना शांत ठेवण्यासाठी
D) लेखन टाळण्यासाठी
प्रश्न 40. गटचर्चेमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये कोणता गुण विकसित होतो?
A) सहकार्य आणि विचारांची देवाणघेवाण
B) एकट्याने पाठांतर
C) स्पर्धकांना टाळणे
D) फक्त लेखनगती
प्रश्न 41. भाषा अध्यापनात शैक्षणिक खेळांचा वापर कशासाठी होतो?
A) आनंददायी आणि सक्रिय शिक्षणासाठी
B) अभ्यास टाळण्यासाठी
C) फक्त गुण देण्यासाठी
D) वर्गातील शिस्त संपवण्यासाठी
प्रश्न 42. कविता शिकवताना कोणत्या घटकांना महत्त्व द्यावे?
A) लय, ताल, भाव आणि आशय
B) फक्त कठीण शब्दांचे पाठांतर
C) फक्त व्याकरण
D) फक्त प्रश्नोत्तरे
प्रश्न 43. विद्यार्थ्यांच्या अनुभवांशी संबंधित मजकूर वापरल्यास काय फायदा होतो?
A) आशय समजणे अधिक अर्थपूर्ण होऊ शकते.
B) विद्यार्थ्यांना विचार करण्याची गरज राहत नाही.
C) वाचनाची गरज संपते.
D) सर्व विद्यार्थ्यांची उत्तरे सारखी होतात.
प्रश्न 44. भाषा अध्यापनात शैक्षणिक साहित्य वापरण्याचा मुख्य हेतू कोणता?
A) संकल्पना समजण्यास मदत करणे
B) पाठ्यपुस्तक कायमचे बंद करणे
C) फक्त वर्ग सजवणे
D) शिक्षकाचे काम पूर्णपणे थांबवणे
प्रश्न 45. विद्यार्थिकेंद्रित भाषा अध्यापनात शिक्षकाची भूमिका कोणती?
A) फक्त माहिती सांगणारा
B) शिकण्यास मार्गदर्शन करणारा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणारा
C) फक्त परीक्षा घेणारा
D) चुका झाल्यास शिक्षा करणारा

घटक 4 : व्याकरण आणि शब्दसंग्रह अध्यापन (प्रश्न 46 ते 60)

प्रश्न 46. प्राथमिक स्तरावर व्याकरण शिकवण्याची प्रभावी पद्धत कोणती?
A) नियमांचे पाठांतर
B) अर्थपूर्ण संदर्भ आणि उदाहरणांमधून व्याकरण समजावणे
C) केवळ व्याख्या लिहिणे
D) फक्त परीक्षा घेणे
प्रश्न 47. शब्दसंग्रह वाढवण्यासाठी कोणता उपक्रम अधिक उपयुक्त आहे?
A) नवीन शब्दांचा संदर्भासह वापर
B) शब्दांची यादी न समजता पाठ करणे
C) फक्त शब्दांचे उच्चार ऐकणे
D) फक्त अक्षरे लिहिणे
प्रश्न 48. समानार्थी शब्द शिकवताना शिक्षकाने काय करावे?
A) शब्दांचा अर्थ आणि संदर्भ स्पष्ट करावा.
B) फक्त शब्द पाठ करायला सांगावे.
C) शब्दांचा वापर टाळावा.
D) फक्त शब्दांची संख्या मोजावी.
प्रश्न 49. विरुद्धार्थी शब्द शिकवण्यासाठी कोणता उपक्रम योग्य आहे?
A) विरुद्ध अर्थ असलेल्या शब्दांच्या जोड्या तयार करणे
B) फक्त परिच्छेद उतरवणे
C) फक्त कविता पाठ करणे
D) केवळ श्रुतलेखन
प्रश्न 50. संदर्भावरून शब्दाचा अर्थ ओळखण्याची क्षमता कशासाठी महत्त्वाची आहे?
A) वाचन आकलन आणि शब्दसंग्रह वाढवण्यासाठी
B) फक्त हस्ताक्षरासाठी
C) फक्त परीक्षेतील गुणांसाठी
D) वाचन टाळण्यासाठी
प्रश्न 51. विद्यार्थ्यांना वाक्यरचना शिकवण्याची योग्य पद्धत कोणती?
A) अर्थपूर्ण वाक्ये तयार करण्याच्या संधी देणे
B) फक्त वाक्यांच्या व्याख्या पाठ करणे
C) केवळ अक्षरे लिहिणे
D) फक्त शब्द मोजणे
प्रश्न 52. भाषेतील विरामचिन्हांचे ज्ञान कशासाठी आवश्यक आहे?
A) लेखनाचा अर्थ आणि वाचनातील योग्य थांबे स्पष्ट करण्यासाठी
B) फक्त अक्षरांची संख्या मोजण्यासाठी
C) केवळ हस्ताक्षर सुधारण्यासाठी
D) शब्दसंग्रह कमी करण्यासाठी
प्रश्न 53. शुद्धलेखन सुधारण्यासाठी कोणता उपाय अधिक परिणामकारक आहे?
A) चुका ओळखून नियमित सराव आणि मार्गदर्शन
B) प्रत्येक चुकीसाठी शिक्षा
C) फक्त नियम पाठ करणे
D) विद्यार्थ्यांना लिहिण्यास मनाई करणे
प्रश्न 54. भाषेतील शब्दरचना शिकवताना कोणता उपक्रम उपयुक्त आहे?
A) शब्दांचे घटक ओळखणे आणि नवीन शब्द तयार करणे
B) फक्त परिच्छेद पाठ करणे
C) फक्त चित्रे रंगवणे
D) फक्त मोठ्याने वाचणे
प्रश्न 55. विद्यार्थ्यांना म्हणी शिकवताना कोणत्या बाबीवर भर द्यावा?
A) म्हणीचा अर्थ आणि व्यवहारातील उपयोग
B) फक्त म्हणींची संख्या
C) फक्त शब्दांचे उच्चार
D) केवळ अक्षरलेखन
प्रश्न 56. भाषेतील शब्दांचा अर्थ समजण्यासाठी कोणती गोष्ट महत्त्वाची आहे?
A) संदर्भ
B) फक्त शब्दाची लांबी
C) फक्त अक्षरांची संख्या
D) शब्दातील स्वरांची संख्या
प्रश्न 57. भाषेतील व्याकरणाचे अध्यापन कशाशी जोडलेले असावे?
A) भाषेच्या प्रत्यक्ष वापराशी
B) केवळ नियमांच्या पाठांतराशी
C) फक्त लेखी परीक्षेशी
D) केवळ व्याख्यांशी
प्रश्न 58. विद्यार्थ्यांना स्वतःची वाक्ये तयार करण्यास सांगण्याचा फायदा कोणता?
A) भाषेचा सर्जनशील आणि अर्थपूर्ण वापर करता येतो.
B) पाठांतराची गरज वाढते.
C) विचार करण्याची गरज कमी होते.
D) वाचन बंद करता येते.
प्रश्न 59. बोलीभाषा आणि प्रमाणभाषा यांच्याबाबत शिक्षकाचा दृष्टिकोन कसा असावा?
A) बोलीभाषेला कमी लेखावे.
B) बोलीभाषेचा आदर राखून संदर्भानुसार प्रमाणभाषेची ओळख करून द्यावी.
C) विद्यार्थ्यांना त्यांच्या घरच्या भाषेत बोलू देऊ नये.
D) बोलीभाषा बोलणाऱ्या विद्यार्थ्यांना शिक्षा करावी.
प्रश्न 60. विद्यार्थ्यांना शब्दकोश वापरायला शिकवण्याचा फायदा कोणता?
A) शब्दांचे अर्थ, उच्चार आणि वापर स्वतंत्रपणे शोधता येतो.
B) वाचनाची गरज संपते.
C) सर्व शब्द पाठ होतात.
D) व्याकरण शिकावे लागत नाही.

घटक 5 : भाषा मूल्यमापन (प्रश्न 61 ते 75)

प्रश्न 61. आकारिक मूल्यमापनाचा (Formative Assessment) मुख्य उद्देश कोणता?
A) फक्त अंतिम गुण देणे
B) शिकण्यातील प्रगती जाणून घेऊन सुधारणा करणे
C) विद्यार्थ्यांना नापास करणे
D) फक्त क्रमांक ठरवणे
प्रश्न 62. संकलित मूल्यमापन (Summative Assessment) सामान्यतः कशासाठी वापरले जाते?
A) अध्यापनाच्या किंवा सत्राच्या शेवटी संपादित अध्ययनाचे मूल्यमापन
B) प्रत्येक क्षणी केवळ मौखिक अभिप्राय देणे
C) फक्त उपस्थिती तपासणे
D) फक्त गृहपाठ तपासणे
प्रश्न 63. निदानात्मक चाचणीचा उद्देश कोणता?
A) विद्यार्थ्यांच्या शिकण्यातील अडचणी ओळखणे
B) फक्त विद्यार्थ्यांना क्रमांक देणे
C) केवळ उपस्थिती नोंदवणे
D) विद्यार्थ्यांमध्ये स्पर्धा वाढवणे
प्रश्न 64. विद्यार्थ्यांना अभिप्राय देताना शिक्षकाने काय करावे?
A) फक्त चुका सांगाव्यात.
B) विशिष्ट, सकारात्मक आणि सुधारण्यास मदत करणारा अभिप्राय द्यावा.
C) इतर विद्यार्थ्यांशी तुलना करावी.
D) चुका लपवाव्यात.
प्रश्न 65. पोर्टफोलिओ म्हणजे काय?
A) विद्यार्थ्याच्या कामांचे आणि प्रगतीचे निवडक संकलन
B) केवळ वार्षिक परीक्षेची प्रश्नपत्रिका
C) उपस्थितीची वही
D) फक्त गुणांची यादी
प्रश्न 66. भाषा कौशल्यांचे मूल्यमापन करताना कोणती बाब महत्त्वाची आहे?
A) फक्त पाठांतर
B) भाषेचा प्रत्यक्ष वापर आणि आकलन
C) फक्त हस्ताक्षर
D) फक्त उपस्थिती
प्रश्न 67. श्रवण कौशल्याचे मूल्यमापन करण्यासाठी कोणती कृती योग्य आहे?
A) ऐकलेल्या माहितीवर आधारित प्रश्नांची उत्तरे देणे
B) फक्त परिच्छेद लिहिणे
C) फक्त चित्र काढणे
D) फक्त व्याकरणाचे नियम सांगणे
प्रश्न 68. बोलण्याच्या कौशल्याचे मूल्यमापन करताना कोणत्या बाबींचा विचार करावा?
A) केवळ आवाजाची तीव्रता
B) आशय, स्पष्टता, प्रवाहीपणा आणि संवादातील सहभाग
C) फक्त पाठांतर
D) केवळ बोलण्याचा वेग
प्रश्न 69. वाचन आकलन तपासण्यासाठी कोणती पद्धत योग्य आहे?
A) मजकुरावर आधारित प्रश्न आणि अनुमानात्मक प्रश्न
B) फक्त शब्दांची संख्या मोजणे
C) फक्त हस्ताक्षर तपासणे
D) केवळ मोठ्याने वाचन
प्रश्न 70. विद्यार्थ्यांच्या लेखनाचे मूल्यमापन करताना कोणते निकष वापरता येतात?
A) आशय, सुसंगती, शब्दप्रयोग आणि भाषिक अचूकता
B) फक्त पानांची संख्या
C) फक्त हस्ताक्षराचा आकार
D) फक्त लेखनाचा वेग
प्रश्न 71. स्वमूल्यमापन म्हणजे काय?
A) शिक्षकाने विद्यार्थ्यांचे मूल्यमापन करणे
B) विद्यार्थ्याने स्वतःच्या कामाचे निकषांनुसार परीक्षण करणे
C) पालकांनी गुण देणे
D) मित्रांनी शिक्षा करणे
प्रश्न 72. सहाध्यायी मूल्यमापन म्हणजे काय?
A) विद्यार्थी एकमेकांच्या कामाचे ठरवलेल्या निकषांनुसार परीक्षण करतात.
B) फक्त शिक्षक गुण देतो.
C) फक्त पालक परीक्षा घेतात.
D) विद्यार्थी स्वतःचे काम लपवतात.
प्रश्न 73. भाषा शिक्षणातील चाचण्या कशा असाव्यात?
A) केवळ पाठांतरावर आधारित
B) उद्दिष्टांशी सुसंगत आणि विविध भाषिक कौशल्ये तपासणाऱ्या
C) सर्व विद्यार्थ्यांना गोंधळात टाकणाऱ्या
D) फक्त व्याकरणावर आधारित
प्रश्न 74. विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे सातत्याने निरीक्षण करण्याचा फायदा कोणता?
A) अडचणी लवकर ओळखून अध्यापनात सुधारणा करता येते.
B) परीक्षा घेण्याची गरज संपते.
C) सर्व विद्यार्थी समान गतीने शिकतात.
D) विद्यार्थ्यांना अभिप्राय देण्याची गरज राहत नाही.
प्रश्न 75. भाषा मूल्यमापनात विविध प्रकारच्या प्रश्नांचा समावेश का करावा?
A) विविध ज्ञान, आकलन आणि भाषिक कौशल्ये तपासण्यासाठी
B) प्रश्नपत्रिका मोठी करण्यासाठी
C) विद्यार्थ्यांना त्रास देण्यासाठी
D) केवळ गुण वाढवण्यासाठी

घटक 6 : बहुभाषिकता आणि समावेशक भाषा अध्यापन (प्रश्न 76 ते 85)

प्रश्न 76. बहुभाषिक वर्गात शिक्षकाने कोणता दृष्टिकोन स्वीकारावा?
A) फक्त एका भाषेला महत्त्व द्यावे.
B) विद्यार्थ्यांच्या विविध भाषिक पार्श्वभूमीचा आदर करावा.
C) इतर भाषा बोलण्यास बंदी घालावी.
D) वेगवेगळ्या भाषा बोलणाऱ्या विद्यार्थ्यांना वेगळे बसवावे.
प्रश्न 77. विद्यार्थ्यांची घरची भाषा शिकण्यासाठी उपयोगी ठरू शकते का?
A) नाही, घरच्या भाषेचा शिक्षणाशी संबंध नाही.
B) होय, ती पूर्वज्ञानाचा आधार बनून नवीन संकल्पना समजण्यास मदत करू शकते.
C) फक्त परीक्षेच्या वेळी उपयोगी पडते.
D) फक्त लेखनासाठी उपयोगी पडते.
प्रश्न 78. भाषिक विविधतेकडे शिक्षकाने कसे पाहावे?
A) अडथळा म्हणून
B) संसाधन आणि शिकण्याची संधी म्हणून
C) शिक्षेचे कारण म्हणून
D) दुर्लक्षित करण्याजोगी बाब म्हणून
प्रश्न 79. समावेशक भाषा वर्गाचे प्रमुख वैशिष्ट्य कोणते?
A) फक्त प्रगत विद्यार्थ्यांना संधी
B) सर्व विद्यार्थ्यांना सहभाग आणि शिकण्याच्या संधी
C) फक्त एकाच प्रकारची अध्यापन पद्धती
D) चुका करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना वगळणे
प्रश्न 80. भाषिक अडचणी असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षकाने काय करावे?
A) त्यांना वर्गाबाहेर ठेवावे.
B) त्यांच्या गरजांनुसार अतिरिक्त मदत आणि विविध शिकण्याच्या संधी द्याव्यात.
C) त्यांच्याकडून कमी अपेक्षा ठेवून शिकवणे थांबवावे.
D) त्यांना इतरांशी सतत तुलना करावी.
प्रश्न 81. बहुभाषिक विद्यार्थ्यांना नवीन भाषा शिकवताना कोणता उपाय उपयुक्त ठरू शकतो?
A) परिचित भाषांशी नवीन शब्दांची सांगड घालणे
B) घरच्या भाषेचा वापर पूर्णपणे बंद करणे
C) फक्त व्याकरणाचे नियम पाठ करणे
D) विद्यार्थ्यांना बोलण्यापासून रोखणे
प्रश्न 82. भाषिक विविधतेचा वर्गात उपयोग कसा करता येईल?
A) विविध भाषांतील शब्द आणि अनुभवांची देवाणघेवाण करून
B) सर्व विद्यार्थ्यांनी एकच भाषा घरी बोलावी असे सांगून
C) वेगवेगळ्या भाषांना चुकीचे ठरवून
D) विद्यार्थ्यांच्या अनुभवांकडे दुर्लक्ष करून
प्रश्न 83. शिकण्यात अडचणी येणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी योग्य उपाय कोणता?
A) एकच पद्धत सर्वांवर लादणे
B) विविध अध्यापन पद्धती आणि आवश्यक शैक्षणिक मदत उपलब्ध करणे
C) विद्यार्थ्यांना शिक्षा करणे
D) त्यांना उपक्रमांतून वगळणे
प्रश्न 84. वर्गातील विद्यार्थ्यांच्या भाषिक चुका कोणत्या गोष्टीचे निदर्शक असू शकतात?
A) शिकण्याच्या प्रक्रियेतील विकासाच्या टप्प्यांचे
B) विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याच्या असमर्थतेचे नेहमीच
C) शिक्षकाचे अध्यापन निरुपयोगी असल्याचे नेहमीच
D) विद्यार्थ्यांना शिक्षणात रस नसल्याचे नेहमीच
प्रश्न 85. भाषा शिक्षकाने विद्यार्थ्यांमध्ये आत्मविश्वास कसा वाढवावा?
A) चुका झाल्यावर अपमान करून
B) सुरक्षित वातावरण, प्रोत्साहन आणि अर्थपूर्ण सहभागाच्या संधी देऊन
C) फक्त हुशार विद्यार्थ्यांचे कौतुक करून
D) विद्यार्थ्यांना प्रश्न विचारण्यास मनाई करून

घटक 7 : भाषा शिक्षकाची भूमिका आणि अध्यापन साहित्य (प्रश्न 86 ते 95)

प्रश्न 86. भाषा शिक्षकाचे प्रमुख कार्य कोणते?
A) फक्त पाठ्यपुस्तक पूर्ण करणे
B) विद्यार्थ्यांच्या भाषिक विकासाला योग्य दिशा देणे
C) फक्त गृहपाठ तपासणे
D) फक्त परीक्षा घेणे
प्रश्न 87. भाषा वर्गात वर्तमानपत्रांचा वापर का उपयुक्त आहे?
A) समकालीन भाषा, वाचन आकलन आणि शब्दसंग्रह विकसित करण्यासाठी
B) फक्त कागद गोळा करण्यासाठी
C) केवळ चित्रे पाहण्यासाठी
D) पाठ्यपुस्तक पूर्णपणे बंद करण्यासाठी
प्रश्न 88. भाषा अध्यापनात ग्रंथालयाचे महत्त्व काय आहे?
A) स्वतंत्र वाचनाची आवड आणि सवय विकसित करणे
B) फक्त परीक्षा घेणे
C) फक्त गृहपाठ लिहिणे
D) फक्त शिक्षकांसाठी पुस्तके ठेवणे
प्रश्न 89. भाषा वर्गात डिजिटल साधनांचा योग्य वापर कोणता?
A) उद्दिष्टांशी संबंधित ध्वनिमुद्रण, व्हिडिओ आणि संवादात्मक उपक्रम वापरणे
B) संपूर्ण तास फक्त मनोरंजनाचे व्हिडिओ दाखवणे
C) विद्यार्थ्यांचा सहभाग टाळणे
D) पुस्तकांचे वाचन पूर्णपणे बंद करणे
प्रश्न 90. भाषा शिक्षकाने विद्यार्थ्यांच्या पूर्वज्ञानाची माहिती का घ्यावी?
A) अध्यापन विद्यार्थ्यांच्या गरजा आणि अनुभवांशी जोडण्यासाठी
B) विद्यार्थ्यांना वर्गात बसवण्यासाठी
C) फक्त गुण देण्यासाठी
D) गृहपाठ कमी करण्यासाठी
प्रश्न 91. भाषा वर्गातील प्रश्नोत्तर पद्धतीचा फायदा कोणता?
A) विचारप्रक्रिया आणि भाषिक अभिव्यक्तीला चालना मिळते.
B) विद्यार्थ्यांना विचार करण्याची गरज राहत नाही.
C) फक्त पाठांतर वाढते.
D) सर्व विद्यार्थ्यांनी एकच उत्तर द्यावे लागते.
प्रश्न 92. भाषा शिक्षकाने पाठ्यपुस्तकाबरोबर इतर साहित्य का वापरावे?
A) विद्यार्थ्यांना विविध संदर्भ आणि भाषिक अनुभव मिळावेत म्हणून
B) पाठ्यपुस्तकातील विषय शिकवू नये म्हणून
C) अभ्यासक्रम पूर्णपणे टाळण्यासाठी
D) फक्त गृहपाठ वाढवण्यासाठी
प्रश्न 93. विद्यार्थ्यांना स्वतंत्रपणे वाचनाची पुस्तके निवडण्याची संधी दिल्यास काय फायदा होतो?
A) वाचनाची आवड आणि स्वायत्तता विकसित होऊ शकते.
B) सर्व विद्यार्थी एकाच गतीने वाचतात.
C) शिक्षकाची भूमिका संपते.
D) वाचन आकलनाची गरज संपते.
प्रश्न 94. भाषा वर्गात शिक्षकाने खुले प्रश्न का विचारावेत?
A) विद्यार्थ्यांना विचार मांडण्याची आणि वेगवेगळ्या उत्तरांचा विचार करण्याची संधी देण्यासाठी
B) फक्त एकच उत्तर पाठ करवण्यासाठी
C) विद्यार्थ्यांना गोंधळात टाकण्यासाठी
D) वर्गातील चर्चा टाळण्यासाठी
प्रश्न 95. प्रभावी भाषा अध्यापनाचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य कोणते?
A) केवळ शिक्षकाचे व्याख्यान
B) विद्यार्थ्यांचा सक्रिय सहभाग, अर्थपूर्ण भाषा वापर आणि योग्य अभिप्राय
C) फक्त पाठांतर
D) केवळ लेखी परीक्षा

घटक 8 : भाषा अध्यापनशास्त्रावरील परिस्थितीजन्य प्रश्न (प्रश्न 96 ते 100)

प्रश्न 96. एका विद्यार्थ्याला मराठीत बोलताना वारंवार चुका होतात. शिक्षकाने काय करावे?
A) त्याला वर्गात बोलण्यास मनाई करावी.
B) त्याची इतर विद्यार्थ्यांशी तुलना करावी.
C) त्याला बोलण्याच्या संधी देऊन आवश्यकतेनुसार योग्य भाषिक नमुने आणि प्रोत्साहन द्यावे.
D) प्रत्येक चुकीसाठी गुण कमी करावेत.

प्रश्न 97. एका विद्यार्थ्याला वाचलेला मजकूर मोठ्याने वाचता येतो; परंतु त्याचा अर्थ समजत नाही. शिक्षकाने कोणता उपाय करावा?
A) त्याला आणखी जलद वाचण्यास सांगावे.
B) आकलनाधारित प्रश्न, चर्चासत्रे आणि आशयाचा सारांश सांगण्याचे उपक्रम घ्यावेत.
C) फक्त मोठ्याने वाचनाचा सराव द्यावा.
D) त्याला वाचनापासून दूर ठेवावे.

प्रश्न 98. वर्गातील विद्यार्थी वेगवेगळ्या मातृभाषा बोलतात. शिक्षकाने कोणती कृती करावी?
A) फक्त प्रमाणभाषेत बोलण्याची सक्ती करून इतर भाषांना नाकारावे.
B) विद्यार्थ्यांच्या भाषिक अनुभवांचा उपयोग करून नवीन भाषा शिकण्यास मदत करावी.
C) वेगवेगळ्या भाषा बोलणाऱ्या विद्यार्थ्यांना वेगळे करावे.
D) भाषिक विविधतेकडे दुर्लक्ष करावे.

प्रश्न 99. विद्यार्थ्यांना निबंध लिहिताना कल्पना मांडण्यात अडचण येते. शिक्षकाने काय करावे?
A) निबंध पाठ करून लिहायला सांगावा.
B) विचारमंथन, मुद्द्यांची मांडणी, आराखडा आणि पुनर्लेखन यांचा सराव द्यावा.
C) फक्त शुद्धलेखनाच्या चुका मोजाव्यात.
D) निबंधलेखन बंद करावे.

प्रश्न 100. भाषा अध्यापनाचा सर्वांत महत्त्वाचा व्यापक उद्देश कोणता?
A) विद्यार्थ्यांना व्याकरणाचे नियम पाठ करवणे
B) विद्यार्थ्यांना फक्त परीक्षेत जास्त गुण मिळवून देणे
C) विद्यार्थ्यांमध्ये प्रभावी संवाद, आकलन, अभिव्यक्ती आणि सर्जनशील भाषावापर विकसित करणे
D) विद्यार्थ्यांना फक्त पाठ्यपुस्तक वाचायला शिकवणे

उत्तरसूची (Answer Key)