CTET – परीक्षा पर्यावरण अध्ययन (EVS) थीमपर आधारीत 100 MCQS बहुपर्यायी प्रश्न उत्तरांसहित ctet exam mcqs practice questions
CTET Paper-I परीक्षेच्या तयारीसाठी पर्यावरण अध्ययन (Environmental Studies) या विषयावर आधारित 100 महत्त्वाचे बहुपर्यायी प्रश्न तयार केले आहेत.
या प्रश्नांमध्ये पर्यावरण अध्ययनाचे महत्त्वाचे घटक आणि अध्यापनशास्त्र (EVS Pedagogy) यांचा समावेश आहे.
अभ्यासक्रमातील महत्त्वाचे घटक
कुटुंब आणि मित्र (Family and Friends)
अन्न आणि पोषण (Food)
निवारा (Shelter)
पाणी (Water)
प्रवास आणि वाहतूक (Travel)
आपण बनवतो आणि करतो त्या गोष्टी (Things We Make and Do)
पर्यावरण संवर्धन
पर्यावरण अध्ययन अध्यापनशास्त्र (EVS Pedagogy)
विभाग 1 : कुटुंब आणि मित्र (प्रश्न 1 ते 10)
प्रश्न 1. संयुक्त कुटुंबाचे प्रमुख वैशिष्ट्य कोणते?
A) एकाच व्यक्तीचे वास्तव्य
B) अनेक पिढ्यांचे एकत्र वास्तव्य
C) फक्त दोन व्यक्तींचे वास्तव्य
D) कोणताही कौटुंबिक संबंध नसणे
उत्तर : B) अनेक पिढ्यांचे एकत्र वास्तव्य
प्रश्न 2. मुलांच्या सामाजिक विकासात सर्वाधिक महत्त्वाची भूमिका कोण बजावते?
A) फक्त शाळा
B) फक्त मित्र
C) कुटुंब आणि समाज
D) फक्त दूरदर्शन
उत्तर : C) कुटुंब आणि समाज
प्रश्न 3. कुटुंबातील सदस्यांमध्ये सहकार्याची भावना कशामुळे विकसित होते?
A) स्पर्धेमुळे
B) परस्पर मदत आणि संवादामुळे
C) भांडणामुळे
D) एकमेकांपासून दूर राहिल्यामुळे
उत्तर : B) परस्पर मदत आणि संवादामुळे
प्रश्न 4. खालीलपैकी प्राथमिक सामाजिक संस्था कोणती?
A) बाजारपेठ
B) कुटुंब
C) बँक
D) न्यायालय
उत्तर : B) कुटुंब
प्रश्न 5. मुलांच्या व्यक्तिमत्त्व विकासावर कोणत्या घटकांचा प्रभाव पडतो?
A) कुटुंब
B) शाळा
C) मित्रपरिवार
D) वरील सर्व
उत्तर : D) वरील सर्व
प्रश्न 6. समाजात विविधतेचा आदर करणे म्हणजे काय?
A) सर्वांनी एकसारखे वागणे
B) वेगवेगळ्या भाषा, संस्कृती आणि परंपरांचा आदर करणे
C) इतरांच्या परंपरा नाकारणे
D) फक्त स्वतःच्या संस्कृतीला महत्त्व देणे
उत्तर : B) वेगवेगळ्या भाषा, संस्कृती आणि परंपरांचा आदर करणे
प्रश्न 7. कुटुंबातील ज्येष्ठ व्यक्तींकडून मुलांना काय शिकायला मिळते?
A) अनुभव आणि संस्कार
B) फक्त खेळ
C) फक्त मनोरंजन
D) काहीच नाही
उत्तर : A) अनुभव आणि संस्कार
प्रश्न 8. समाजातील विविध व्यवसायांची माहिती विद्यार्थ्यांना कशामुळे मिळू शकते?
A) फक्त पाठांतरामुळे
B) परिसर भेट आणि मुलाखतीद्वारे
C) फक्त परीक्षेद्वारे
D) केवळ चित्रकलेद्वारे
उत्तर : B) परिसर भेट आणि मुलाखतीद्वारे
प्रश्न 9. बालकांच्या विकासात खेळाचे महत्त्व काय आहे?
A) फक्त मनोरंजन
B) शारीरिक, सामाजिक आणि मानसिक विकास
C) फक्त वेळ घालवणे
D) अभ्यासापासून दूर राहणे
उत्तर : B) शारीरिक, सामाजिक आणि मानसिक विकास
प्रश्न 10. लिंग समानतेचा योग्य अर्थ कोणता?
A) मुलांना अधिक संधी देणे
B) मुलींना अधिक संधी देणे
C) सर्वांना समान संधी आणि अधिकार देणे
D) मुलगा आणि मुलगी यांच्यात भेदभाव करणे
उत्तर : C) सर्वांना समान संधी आणि अधिकार देणे
विभाग 2 : अन्न आणि पोषण (प्रश्न 11 ते 20)
प्रश्न 11. शरीराला ऊर्जा देणारा प्रमुख पोषक घटक कोणता?
A) जीवनसत्त्वे
B) कर्बोदके
C) खनिजे
D) पाणी
उत्तर : B) कर्बोदके
प्रश्न 12. शरीराच्या वाढीसाठी आणि ऊतींच्या दुरुस्तीसाठी कोणता घटक आवश्यक आहे?
A) प्रथिने
B) पाणी
C) चरबी
D) क्षार
उत्तर : A) प्रथिने
प्रश्न 13. व्हिटॅमिन C च्या कमतरतेमुळे कोणता रोग होतो?
A) मुडदूस
B) स्कर्व्ही
C) रातांधळेपणा
D) बेरीबेरी
उत्तर : B) स्कर्व्ही
प्रश्न 14. व्हिटॅमिन A च्या कमतरतेमुळे कोणता आजार होतो?
A) रातांधळेपणा
B) स्कर्व्ही
C) रक्तक्षय
D) गलगंड
उत्तर : A) रातांधळेपणा
प्रश्न 15. लोहाच्या कमतरतेमुळे कोणता आजार होतो?
A) मधुमेह
B) रक्तक्षय
C) स्कर्व्ही
D) मुडदूस
उत्तर : B) रक्तक्षय
प्रश्न 16. दूध हा कोणत्या पोषक घटकाचा चांगला स्रोत आहे?
A) कॅल्शियम
B) आयोडीन
C) व्हिटॅमिन C
D) लोह
उत्तर : A) कॅल्शियम
प्रश्न 17. संतुलित आहार म्हणजे काय?
A) फक्त फळे खाणे
B) फक्त दूध पिणे
C) सर्व आवश्यक पोषक घटक योग्य प्रमाणात असलेला आहार
D) फक्त धान्य खाणे
उत्तर : C) सर्व आवश्यक पोषक घटक योग्य प्रमाणात असलेला आहार
प्रश्न 18. आयोडीनच्या कमतरतेमुळे कोणता रोग होतो?
A) गलगंड
B) स्कर्व्ही
C) बेरीबेरी
D) रातांधळेपणा
उत्तर : A) गलगंड
प्रश्न 19. अन्नाचे पचन प्रामुख्याने कोणत्या अवयवात पूर्ण होते?
A) तोंड
B) जठर
C) लहान आतडे
D) मोठे आतडे
उत्तर : C) लहान आतडे
प्रश्न 20. अन्न साठवण्याची योग्य पद्धत कोणती?
A) उघड्यावर ठेवणे
B) स्वच्छ आणि बंद डब्यात ठेवणे
C) ओलसर ठिकाणी ठेवणे
D) सूर्यप्रकाशात उघडे ठेवणे
उत्तर : B) स्वच्छ आणि बंद डब्यात ठेवणे
विभाग 3 : निवारा (प्रश्न 21 ते 30)
प्रश्न 21. हिमालयीन प्रदेशात घरांचे छत उताराचे का असते?
A) घर सुंदर दिसण्यासाठी
B) बर्फ आणि पावसाचे पाणी खाली वाहून जाण्यासाठी
C) घर उंच दिसण्यासाठी
D) हवा रोखण्यासाठी
उत्तर : B) बर्फ आणि पावसाचे पाणी खाली वाहून जाण्यासाठी
प्रश्न 22. राजस्थानमधील घरांच्या भिंती जाड का असतात?
A) थंडी वाढवण्यासाठी
B) उष्णतेपासून संरक्षण करण्यासाठी
C) पाऊस थांबवण्यासाठी
D) घर अंधारात ठेवण्यासाठी
उत्तर : B) उष्णतेपासून संरक्षण करण्यासाठी
प्रश्न 23. तंबू कोणत्या प्रकारचा निवारा आहे?
A) कायमस्वरूपी
B) तात्पुरता
C) भूमिगत
D) जलनिवारा
उत्तर : B) तात्पुरता
प्रश्न 24. इग्लू कोणत्या प्रदेशात आढळतात?
A) वाळवंट
B) ध्रुवीय प्रदेश
C) उष्णकटिबंधीय प्रदेश
D) पठारी प्रदेश
उत्तर : B) ध्रुवीय प्रदेश
प्रश्न 25. घरामध्ये खिडक्या असण्याचा प्रमुख फायदा कोणता?
A) हवा आणि प्रकाश मिळणे
B) आवाज वाढणे
C) धूळ साठणे
D) अंधार वाढणे
उत्तर : A) हवा आणि प्रकाश मिळणे
प्रश्न 26. भूकंपप्रवण भागात घरे बांधताना कोणत्या गोष्टीला महत्त्व द्यावे?
A) फक्त घराचा रंग
B) भूकंपरोधक रचना
C) फक्त घराची उंची
D) मोठ्या खिडक्या
उत्तर : B) भूकंपरोधक रचना
प्रश्न 27. घर बांधण्यासाठी वापरली जाणारी नैसर्गिक सामग्री कोणती?
A) लाकूड
B) प्लास्टिक
C) थर्माकोल
D) कृत्रिम रबर
उत्तर : A) लाकूड
प्रश्न 28. घरात स्वच्छता राखण्याचा मुख्य फायदा कोणता?
A) रोगांचा प्रसार कमी होतो
B) धूळ वाढते
C) कीटक वाढतात
D) पाणी वाया जाते
उत्तर : A) रोगांचा प्रसार कमी होतो
प्रश्न 29. पूरग्रस्त भागात घरांची उंच पायावर रचना का केली जाते?
A) घर मोठे दिसण्यासाठी
B) पुराच्या पाण्यापासून संरक्षण करण्यासाठी
C) सूर्यप्रकाश रोखण्यासाठी
D) हवा बंद करण्यासाठी
उत्तर : B) पुराच्या पाण्यापासून संरक्षण करण्यासाठी
प्रश्न 30. पक्षी घरटे कशासाठी तयार करतात?
A) अन्न साठवण्यासाठीच
B) निवारा आणि अंडी सुरक्षित ठेवण्यासाठी
C) पाणी साठवण्यासाठी
D) शिकार करण्यासाठी
उत्तर : B) निवारा आणि अंडी सुरक्षित ठेवण्यासाठी
विभाग 4 : पाणी (प्रश्न 31 ते 40)
प्रश्न 31. पृथ्वीवरील पाण्याचा सर्वाधिक साठा कुठे आहे?
A) नद्या
B) तलाव
C) महासागर
D) विहिरी
उत्तर : C) महासागर
प्रश्न 32. पाण्याचे बाष्पीभवन कोणत्या प्रक्रियेमुळे होते?
A) उष्णतेमुळे
B) थंडीमुळे
C) अंधारामुळे
D) दाब कमी झाल्यामुळेच
उत्तर : A) उष्णतेमुळे
प्रश्न 33. पाण्याची वाफ थंड होऊन पाण्याचे थेंब तयार होण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?
A) बाष्पीभवन
B) संघनन
C) वितळणे
D) गोठणे
उत्तर : B) संघनन
प्रश्न 34. पावसाचे पाणी जमिनीत मुरवण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?
A) जलप्रदूषण
B) भूजल पुनर्भरण
C) बाष्पीभवन
D) संघनन
उत्तर : B) भूजल पुनर्भरण
प्रश्न 35. पिण्याचे पाणी शुद्ध करण्याची सोपी घरगुती पद्धत कोणती?
A) उकळणे
B) रंग मिसळणे
C) उघडे ठेवणे
D) माती मिसळणे
उत्तर : A) उकळणे
प्रश्न 36. पाण्याच्या नैसर्गिक चक्राला काय म्हणतात?
A) नायट्रोजन चक्र
B) जलचक्र
C) कार्बन चक्र
D) अन्नचक्र
उत्तर : B) जलचक्र
प्रश्न 37. भूजलाचा प्रमुख स्रोत कोणता?
A) पावसाचे जमिनीत मुरलेले पाणी
B) समुद्राचे पाणी
C) ढग
D) हिमनग
उत्तर : A) पावसाचे जमिनीत मुरलेले पाणी
प्रश्न 38. पाणी वाचवण्याची योग्य पद्धत कोणती?
A) नळ उघडा ठेवणे
B) पावसाचे पाणी साठवणे
C) पाणी वाहू देणे
D) गरजेपेक्षा अधिक पाणी वापरणे
उत्तर : B) पावसाचे पाणी साठवणे
प्रश्न 39. जलप्रदूषणाचे प्रमुख कारण कोणते?
A) वृक्षारोपण
B) औद्योगिक सांडपाणी आणि कचरा
C) पावसाचे पाणी
D) जलसंधारण
उत्तर : B) औद्योगिक सांडपाणी आणि कचरा
प्रश्न 40. पाण्याच्या संवर्धनासाठी कोणती पद्धत उपयुक्त आहे?
A) ठिबक सिंचन
B) पाण्याचा अपव्यय
C) नळ गळू देणे
D) नदीत कचरा टाकणे
उत्तर : A) ठिबक सिंचन
विभाग 5 : प्रवास आणि वाहतूक (प्रश्न 41 ते 50)
प्रश्न 41. भारतातील सर्वांत वेगवान वाहतूक साधन कोणते?
A) बैलगाडी
B) सायकल
C) विमान
D) रेल्वे
उत्तर : C) विमान
प्रश्न 42. जलवाहतुकीसाठी कोणते साधन वापरले जाते?
A) रेल्वे
B) जहाज
C) बस
D) ट्रॅक्टर
उत्तर : B) जहाज
प्रश्न 43. वाहतुकीतील लाल दिव्याचा अर्थ काय?
A) पुढे जा
B) थांबा
C) वेग वाढवा
D) उजवीकडे वळा
उत्तर : B) थांबा
प्रश्न 44. रेल्वे कोणत्या मार्गावर धावते?
A) रस्त्यावर
B) लोहमार्गावर
C) जलमार्गावर
D) हवाई मार्गावर
उत्तर : B) लोहमार्गावर
प्रश्न 45. पर्यावरणपूरक वाहतुकीचे उदाहरण कोणते?
A) सायकल
B) डिझेल ट्रक
C) पेट्रोल कार
D) विमान
उत्तर : A) सायकल
प्रश्न 46. वाहतुकीच्या साधनांमुळे कोणत्या प्रकारचे प्रदूषण होऊ शकते?
A) वायुप्रदूषण
B) ध्वनिप्रदूषण
C) दोन्ही A आणि B
D) कोणतेही नाही
उत्तर : C) दोन्ही A आणि B
प्रश्न 47. वाहतुकीसाठी जुन्या काळात कोणत्या प्राण्याचा वापर केला जात असे?
A) घोडा
B) वाघ
C) सिंह
D) हत्तीच फक्त
उत्तर : A) घोडा
प्रश्न 48. वाहतुकीचे नियम पाळणे का आवश्यक आहे?
A) अपघात टाळण्यासाठी
B) वेळ वाया घालवण्यासाठी
C) वाहतूक वाढवण्यासाठी
D) प्रदूषण वाढवण्यासाठी
उत्तर : A) अपघात टाळण्यासाठी
प्रश्न 49. मेट्रो रेल्वेचा प्रमुख फायदा कोणता?
A) रस्त्यावरील वाहतूक कोंडी कमी करण्यास मदत
B) प्रदूषण नेहमी वाढवणे
C) प्रवासाचा खर्च नेहमी वाढवणे
D) वाहतूक बंद करणे
उत्तर : A) रस्त्यावरील वाहतूक कोंडी कमी करण्यास मदत
प्रश्न 50. पर्वतीय भागात वाहतुकीसाठी कोणते साधन उपयुक्त ठरते?
A) रोपवे
B) समुद्री जहाज
C) पाणबुडी
D) मोठी मालवाहू नौका
उत्तर : A) रोपवे
विभाग 6 : पर्यावरण आणि नैसर्गिक संसाधने (प्रश्न 51 ते 65)
प्रश्न 51. पर्यावरणाचे प्रमुख घटक कोणते?
A) जैविक आणि अजैविक घटक
B) फक्त प्राणी
C) फक्त वनस्पती
D) फक्त पाणी
उत्तर : A) जैविक आणि अजैविक घटक
प्रश्न 52. प्रकाशसंश्लेषण प्रक्रियेसाठी कोणता वायू आवश्यक आहे?
A) ऑक्सिजन
B) कार्बन डायऑक्साइड
C) नायट्रोजन
D) हायड्रोजन
उत्तर : B) कार्बन डायऑक्साइड
प्रश्न 53. वनस्पती अन्न तयार करण्याची प्रक्रिया कोणती?
A) श्वसन
B) प्रकाशसंश्लेषण
C) बाष्पीभवन
D) पचन
उत्तर : B) प्रकाशसंश्लेषण
प्रश्न 54. अन्नसाखळीमध्ये उत्पादक कोण असतात?
A) मांसाहारी प्राणी
B) हिरव्या वनस्पती
C) विघटक
D) सर्वभक्षी प्राणी
उत्तर : B) हिरव्या वनस्पती
प्रश्न 55. अन्नसाखळीमध्ये विघटक म्हणून कोण काम करतात?
A) जीवाणू आणि बुरशी
B) सिंह आणि वाघ
C) गाय आणि म्हैस
D) पक्षी आणि मासे
उत्तर : A) जीवाणू आणि बुरशी
प्रश्न 56. ओझोन थराचे प्रमुख कार्य कोणते?
A) पृथ्वीचे अतिनील किरणांपासून संरक्षण करणे
B) पाऊस पाडणे
C) वारा निर्माण करणे
D) पृथ्वीचे तापमान शून्य करणे
उत्तर : A) पृथ्वीचे अतिनील किरणांपासून संरक्षण करणे
प्रश्न 57. जागतिक तापमानवाढीचे प्रमुख कारण कोणते?
A) हरितगृह वायूंचे वाढते प्रमाण
B) वृक्षारोपण
C) जलसंधारण
D) सौरऊर्जेचा वापर
उत्तर : A) हरितगृह वायूंचे वाढते प्रमाण
प्रश्न 58. खालीलपैकी नवीकरणीय ऊर्जा स्रोत कोणता?
A) कोळसा
B) पेट्रोलियम
C) सौरऊर्जा
D) नैसर्गिक वायू
उत्तर : C) सौरऊर्जा
प्रश्न 59. जैवविविधता म्हणजे काय?
A) एकाच प्रकारच्या वनस्पती
B) सजीवांच्या विविध प्रकारांची विविधता
C) फक्त प्राण्यांची संख्या
D) फक्त जंगलांचे क्षेत्रफळ
उत्तर : B) सजीवांच्या विविध प्रकारांची विविधता
प्रश्न 60. जंगलतोडीचा प्रमुख परिणाम कोणता?
A) जैवविविधतेत वाढ
B) मृदेची धूप आणि जैवविविधतेचा ऱ्हास
C) पाण्याचे प्रमाण नेहमी वाढणे
D) प्रदूषण पूर्णपणे कमी होणे
उत्तर : B) मृदेची धूप आणि जैवविविधतेचा ऱ्हास
प्रश्न 61. मृदेची धूप रोखण्यासाठी कोणता उपाय उपयुक्त आहे?
A) वृक्षतोड
B) वृक्षारोपण
C) जमिनीची उघडी नांगरणी सतत करणे
D) जंगल जाळणे
उत्तर : B) वृक्षारोपण
प्रश्न 62. खालीलपैकी जैवविघटनशील कचरा कोणता?
A) प्लास्टिक
B) काचेची बाटली
C) भाजीपाल्याचे अवशेष
D) धातूचा डबा
उत्तर : C) भाजीपाल्याचे अवशेष
प्रश्न 63. 3R तत्त्वामध्ये कोणत्या तीन गोष्टींचा समावेश होतो?
A) Reduce, Reuse, Recycle
B) Read, Run, Rest
C) Repair, Remove, Return
D) Rebuild, Replace, Reject
उत्तर : A) Reduce, Reuse, Recycle
प्रश्न 64. राष्ट्रीय उद्यानांचा प्रमुख उद्देश कोणता?
A) वन्यजीव आणि नैसर्गिक परिसंस्थांचे संरक्षण
B) औद्योगिक विकास
C) शहरीकरण
D) वृक्षतोड
उत्तर : A) वन्यजीव आणि नैसर्गिक परिसंस्थांचे संरक्षण
प्रश्न 65. पर्यावरण संवर्धनासाठी सर्वांत उपयुक्त सवय कोणती?
A) प्लास्टिकचा जास्त वापर
B) पाणी आणि ऊर्जा बचत
C) कचरा नदीत टाकणे
D) झाडे तोडणे
उत्तर : B) पाणी आणि ऊर्जा बचत
विभाग 7 : विज्ञान आणि मानवी शरीर (प्रश्न 66 ते 75)
प्रश्न 66. मानवी शरीरातील रक्त शुद्ध करण्याचे प्रमुख कार्य कोणता अवयव करतो?
A) हृदय
B) मूत्रपिंड
C) फुफ्फुसे
D) जठर
उत्तर : B) मूत्रपिंड
प्रश्न 67. मानवी शरीरात रक्ताभिसरण करणारा प्रमुख अवयव कोणता?
A) मेंदू
B) हृदय
C) यकृत
D) फुफ्फुसे
उत्तर : B) हृदय
प्रश्न 68. श्वसन प्रक्रियेत कोणता वायू शरीरात घेतला जातो?
A) कार्बन डायऑक्साइड
B) ऑक्सिजन
C) नायट्रोजन
D) हायड्रोजन
उत्तर : B) ऑक्सिजन
प्रश्न 69. मानवी शरीरातील सर्वांत मोठा अवयव कोणता?
A) हृदय
B) त्वचा
C) यकृत
D) मेंदू
उत्तर : B) त्वचा
प्रश्न 70. रक्तातील ऑक्सिजन वाहून नेण्याचे कार्य कोण करते?
A) पांढऱ्या रक्तपेशी
B) लाल रक्तपेशी
C) रक्तबिंबिका
D) प्लाझ्मा
उत्तर : B) लाल रक्तपेशी
प्रश्न 71. डोळ्यांद्वारे आपण कोणती संवेदना अनुभवतो?
A) श्रवण
B) दृष्टी
C) स्पर्श
D) चव
उत्तर : B) दृष्टी
प्रश्न 72. शरीरातील हाडांची प्रमुख भूमिका कोणती?
A) शरीराला आधार देणे आणि अवयवांचे संरक्षण करणे
B) अन्न पचवणे
C) रक्त शुद्ध करणे
D) ऑक्सिजन तयार करणे
उत्तर : A) शरीराला आधार देणे आणि अवयवांचे संरक्षण करणे
प्रश्न 73. सूर्यप्रकाशामुळे मानवी शरीरात कोणते जीवनसत्त्व तयार होण्यास मदत होते?
A) व्हिटॅमिन A
B) व्हिटॅमिन B12
C) व्हिटॅमिन D
D) व्हिटॅमिन C
उत्तर : C) व्हिटॅमिन D
प्रश्न 74. मलेरिया रोगाचा प्रसार कोणत्या डासामुळे होतो?
A) नर ॲनॉफिलीस
B) मादी ॲनॉफिलीस
C) नर क्युलेक्स
D) मादी एडीस
उत्तर : B) मादी ॲनॉफिलीस
प्रश्न 75. संतुलित आहाराबरोबर नियमित व्यायाम केल्याने काय फायदा होतो?
A) आरोग्य चांगले राहण्यास मदत होते.
B) रोगप्रतिकारशक्ती नेहमी कमी होते.
C) शरीराची कार्यक्षमता कमी होते.
D) पचनक्रिया थांबते.
उत्तर : A) आरोग्य चांगले राहण्यास मदत होते.
विभाग 8 : पर्यावरण अध्ययन अध्यापनशास्त्र (EVS Pedagogy) (प्रश्न 76 ते 100)
प्रश्न 76. पर्यावरण अध्ययनाचा मुख्य उद्देश कोणता?
A) फक्त वैज्ञानिक संज्ञा पाठ करणे
B) पर्यावरणाबद्दल जागरूकता आणि समज विकसित करणे
C) फक्त परीक्षेची तयारी करणे
D) फक्त पाठ्यपुस्तक वाचणे
उत्तर : B) पर्यावरणाबद्दल जागरूकता आणि समज विकसित करणे
प्रश्न 77. प्राथमिक स्तरावर पर्यावरण अध्ययन शिकवण्याची सर्वांत प्रभावी पद्धत कोणती?
A) केवळ व्याख्यान पद्धती
B) अनुभवाधारित आणि कृती-आधारित शिक्षण
C) केवळ पाठांतर
D) फक्त लेखी परीक्षा
उत्तर : B) अनुभवाधारित आणि कृती-आधारित शिक्षण
प्रश्न 78. पर्यावरण अध्ययन हा विषय कोणत्या स्वरूपाचा आहे?
A) एकविषयक
B) आंतरविद्याशाखीय
C) केवळ भाषिक
D) केवळ गणितीय
उत्तर : B) आंतरविद्याशाखीय
प्रश्न 79. पर्यावरण अध्ययनात क्षेत्रभेटींचे महत्त्व काय आहे?
A) विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष अनुभव मिळतो.
B) विद्यार्थ्यांचा अभ्यास कमी होतो.
C) फक्त मनोरंजन होते.
D) वर्गातील अध्यापन थांबते.
उत्तर : A) विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष अनुभव मिळतो.
प्रश्न 80. EVS शिकवताना स्थानिक परिसराचा वापर का करावा?
A) विद्यार्थ्यांना परिचित वातावरणातून शिकण्याची संधी मिळते.
B) पाठ्यपुस्तकाची गरज संपते.
C) शिक्षकाला शिकवावे लागत नाही.
D) परीक्षा घेण्याची गरज राहत नाही.
उत्तर : A) विद्यार्थ्यांना परिचित वातावरणातून शिकण्याची संधी मिळते.
प्रश्न 81. पर्यावरण अध्ययनात प्रकल्प पद्धतीचा उपयोग कशासाठी होतो?
A) विद्यार्थ्यांमध्ये शोधक वृत्ती आणि समस्या सोडवण्याची क्षमता विकसित करण्यासाठी
B) फक्त पाठांतर वाढवण्यासाठी
C) विद्यार्थ्यांना निष्क्रिय ठेवण्यासाठी
D) फक्त गुण देण्यासाठी
उत्तर : A) विद्यार्थ्यांमध्ये शोधक वृत्ती आणि समस्या सोडवण्याची क्षमता विकसित करण्यासाठी
प्रश्न 82. EVS अध्यापनात निरीक्षण कौशल्याचे महत्त्व काय आहे?
A) विद्यार्थ्यांना घटनांचे बारकाईने निरीक्षण करता येते.
B) विद्यार्थ्यांना प्रश्न विचारता येत नाहीत.
C) पाठांतर वाढते.
D) चर्चा कमी होते.
उत्तर : A) विद्यार्थ्यांना घटनांचे बारकाईने निरीक्षण करता येते.
प्रश्न 83. पर्यावरण अध्ययन शिकवताना शिक्षकाने विद्यार्थ्यांच्या पूर्वज्ञानाचा उपयोग का करावा?
A) नवीन ज्ञान पूर्वानुभवाशी जोडण्यासाठी
B) विद्यार्थ्यांना गप्प बसवण्यासाठी
C) अभ्यासक्रम कमी करण्यासाठी
D) फक्त गुण देण्यासाठी
उत्तर : A) नवीन ज्ञान पूर्वानुभवाशी जोडण्यासाठी
प्रश्न 84. पर्यावरण अध्ययनात प्रश्न विचारण्याची संधी विद्यार्थ्यांना दिल्यास काय फायदा होतो?
A) जिज्ञासा आणि चिकित्सक विचार विकसित होतो.
B) विद्यार्थ्यांचा सहभाग कमी होतो.
C) पाठांतर वाढते.
D) अभ्यास थांबतो.
उत्तर : A) जिज्ञासा आणि चिकित्सक विचार विकसित होतो.
प्रश्न 85. EVS वर्गात चर्चा पद्धतीचा उपयोग कशासाठी होतो?
A) विविध अनुभव आणि विचारांची देवाणघेवाण करण्यासाठी
B) विद्यार्थ्यांना शांत ठेवण्यासाठी
C) फक्त व्याख्या पाठ करण्यासाठी
D) फक्त लेखी परीक्षा घेण्यासाठी
उत्तर : A) विविध अनुभव आणि विचारांची देवाणघेवाण करण्यासाठी
प्रश्न 86. प्राथमिक स्तरावरील EVS अध्यापनात कोणत्या गोष्टीला प्राधान्य द्यावे?
A) अमूर्त संकल्पनांचे पाठांतर
B) मुलांच्या दैनंदिन जीवनातील अनुभव
C) फक्त कठीण वैज्ञानिक संज्ञा
D) केवळ परीक्षेतील प्रश्न
उत्तर : B) मुलांच्या दैनंदिन जीवनातील अनुभव
प्रश्न 87. पर्यावरण अध्ययनासाठी सर्वाधिक योग्य अध्यापन साहित्य कोणते?
A) स्थानिक वस्तू, चित्रे, नकाशे आणि नमुने
B) फक्त पाठ्यपुस्तक
C) फक्त प्रश्नपत्रिका
D) फक्त फळा
उत्तर : A) स्थानिक वस्तू, चित्रे, नकाशे आणि नमुने
प्रश्न 88. पर्यावरण अध्ययनात गटकार्याचा मुख्य फायदा कोणता?
A) सहकार्य आणि सामूहिक शिक्षण
B) विद्यार्थ्यांमध्ये भीती निर्माण करणे
C) एकमेकांपासून दूर ठेवणे
D) केवळ स्पर्धा वाढवणे
उत्तर : A) सहकार्य आणि सामूहिक शिक्षण
प्रश्न 89. EVS मध्ये मूल्यमापन कसे असावे?
A) फक्त वार्षिक परीक्षेवर आधारित
B) सातत्यपूर्ण आणि सर्वांगीण
C) फक्त पाठांतरावर आधारित
D) केवळ मौखिक परीक्षेवर आधारित
उत्तर : B) सातत्यपूर्ण आणि सर्वांगीण
प्रश्न 90. पर्यावरण अध्ययनातील निदानात्मक मूल्यमापनाचा उद्देश कोणता?
A) विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी शोधणे
B) फक्त क्रमवारी लावणे
C) फक्त उपस्थिती तपासणे
D) फक्त गुण देणे
उत्तर : A) विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी शोधणे
प्रश्न 91. पर्यावरण अध्ययनात पोर्टफोलिओचा उपयोग कशासाठी होतो?
A) विद्यार्थ्यांच्या कामांचा संग्रह आणि प्रगतीचा मागोवा घेण्यासाठी
B) फक्त गुणपत्रिका तयार करण्यासाठी
C) फक्त उपस्थिती नोंदवण्यासाठी
D) फक्त गृहपाठ तपासण्यासाठी
उत्तर : A) विद्यार्थ्यांच्या कामांचा संग्रह आणि प्रगतीचा मागोवा घेण्यासाठी
प्रश्न 92. EVS शिकवताना शिक्षकाने विद्यार्थ्यांच्या चुकीच्या संकल्पना कशा दूर कराव्यात?
A) शिक्षा करून
B) चर्चा, प्रयोग आणि प्रत्यक्ष अनुभव देऊन
C) दुर्लक्ष करून
D) फक्त पाठांतर करवून
उत्तर : B) चर्चा, प्रयोग आणि प्रत्यक्ष अनुभव देऊन
प्रश्न 93. पर्यावरण अध्ययनातील प्रयोगांचा मुख्य उद्देश कोणता?
A) निरीक्षण आणि अनुभवातून संकल्पना समजून घेणे
B) फक्त वेळ घालवणे
C) पाठांतर वाढवणे
D) केवळ गुण मिळवणे
उत्तर : A) निरीक्षण आणि अनुभवातून संकल्पना समजून घेणे
प्रश्न 94. रचनावादी दृष्टिकोनानुसार EVS शिक्षकाची भूमिका कोणती?
A) ज्ञानाचा एकमेव स्रोत
B) मार्गदर्शक आणि सुलभकर्ता
C) फक्त परीक्षक
D) शिस्त लावणारा अधिकारी
उत्तर : B) मार्गदर्शक आणि सुलभकर्ता
प्रश्न 95. पर्यावरण अध्ययनात स्थानिक ज्ञानाला महत्त्व का आहे?
A) स्थानिक अनुभव आणि पर्यावरण समजून घेण्यासाठी
B) पाठ्यपुस्तक टाळण्यासाठी
C) फक्त मनोरंजनासाठी
D) परीक्षेतील प्रश्न कमी करण्यासाठी
उत्तर : A) स्थानिक अनुभव आणि पर्यावरण समजून घेण्यासाठी
प्रश्न 96. पर्यावरण अध्ययनात समावेशक शिक्षण म्हणजे काय?
A) फक्त हुशार विद्यार्थ्यांना शिकवणे
B) सर्व विद्यार्थ्यांना त्यांच्या गरजांनुसार शिकण्याच्या समान संधी देणे
C) विशेष गरजा असलेल्या विद्यार्थ्यांना वगळणे
D) फक्त एकाच पद्धतीने शिकवणे
उत्तर : B) सर्व विद्यार्थ्यांना त्यांच्या गरजांनुसार शिकण्याच्या समान संधी देणे
प्रश्न 97. पर्यावरण अध्ययनात नकाशांचा उपयोग कशासाठी होतो?
A) भौगोलिक स्थान आणि दिशांची समज विकसित करण्यासाठी
B) फक्त रंग भरण्यासाठी
C) फक्त लेखनासाठी
D) फक्त गणित शिकवण्यासाठी
उत्तर : A) भौगोलिक स्थान आणि दिशांची समज विकसित करण्यासाठी
प्रश्न 98. EVS मध्ये विद्यार्थ्यांना पर्यावरण संवर्धनाच्या उपक्रमात सहभागी करण्याचा फायदा कोणता?
A) पर्यावरणाविषयी जबाबदारी आणि जागरूकता विकसित होते.
B) विद्यार्थ्यांना अभ्यासाची गरज राहत नाही.
C) केवळ मनोरंजन होते.
D) पर्यावरणाचे महत्त्व कमी होते.
उत्तर : A) पर्यावरणाविषयी जबाबदारी आणि जागरूकता विकसित होते.
प्रश्न 99. पर्यावरण अध्ययनातील प्रभावी अध्यापनासाठी कोणता दृष्टिकोन योग्य आहे?
A) पाठांतराधारित
B) अनुभवाधारित, शोधाधारित आणि कृती-आधारित
C) केवळ व्याख्यानाधारित
D) केवळ परीक्षाधारित
उत्तर : B) अनुभवाधारित, शोधाधारित आणि कृती-आधारित
प्रश्न 100. पर्यावरण अध्ययनाचा अंतिम उद्देश कोणता?
A) फक्त वैज्ञानिक माहिती पाठ करणे
B) पर्यावरणाबद्दल संवेदनशीलता, जागरूकता आणि जबाबदार वर्तन विकसित करणे
C) फक्त परीक्षेत गुण मिळवणे
D) फक्त पाठ्यपुस्तक पूर्ण करणे
उत्तर : B) पर्यावरणाबद्दल संवेदनशीलता, जागरूकता आणि जबाबदार वर्तन विकसित करणे
