TET/ CTET परीक्षा इतिहास बहुपर्यायी प्रश्नसंच सोडवा tet ctet mcqs practice questions 

TET/ CTET परीक्षा इतिहास बहुपर्यायी प्रश्नसंच सोडवा tet ctet mcqs practice questions

प्रश्न 1. सिंधू संस्कृतीतील ‘लोथल’ हे स्थळ विशेषतः कशासाठी प्रसिद्ध आहे?

अ) प्राचीन विद्यापीठ

ब) बंदर व गोदी

क) लोखंड निर्मिती

ड) बौद्ध विहार

योग्य उत्तर: ब) बंदर व गोदी

स्पष्टीकरण: गुजरातमधील लोथल येथे प्राचीन काळातील नियोजित गोदीचे अवशेष सापडले आहेत. त्यामुळे लोथल हे सिंधू संस्कृतीतील महत्त्वाचे व्यापारी बंदर मानले जाते.

प्रश्न 2. ऋग्वेदातील ‘सभा’ आणि ‘समिती’ या संस्थांचा मुख्य संबंध कशाशी होता?

अ) धार्मिक कर आकारणी

ब) राजकीय व सामाजिक कारभार

क) व्यापार नियंत्रण

ड) लष्करी प्रशिक्षण

योग्य उत्तर: ब) राजकीय व सामाजिक कारभार

स्पष्टीकरण: वैदिक काळात सभा आणि समिती या महत्त्वाच्या लोकसंस्थात्मक व्यवस्था होत्या. राजकीय निर्णय आणि सामाजिक विषयांमध्ये त्यांची भूमिका होती.

प्रश्न 3. बौद्ध धर्माच्या ‘अष्टांगिक मार्गाचा’ मुख्य उद्देश कोणता होता?

अ) राजकीय सत्ता मिळवणे

ब) दुःखातून मुक्तीचा मार्ग दाखवणे

क) यज्ञपद्धतीचा विस्तार करणे

ड) व्यापारी संघटना निर्माण करणे

योग्य उत्तर: ब) दुःखातून मुक्तीचा मार्ग दाखवणे

स्पष्टीकरण: गौतम बुद्धांनी दुःखाचे निरसन करण्यासाठी सम्यक दृष्टी, संकल्प, वाणी, कर्म, आजीविका, प्रयत्न, स्मृती आणि समाधी असा अष्टांगिक मार्ग सांगितला.

प्रश्न 4. मौर्य साम्राज्याच्या प्रशासनात ‘धम्ममहामात्र’ या अधिकाऱ्यांची नियुक्ती कोणी केली?

अ) चंद्रगुप्त मौर्य

ब) बिंदुसार

क) अशोक

ड) दशरथ

योग्य उत्तर: क) अशोक

स्पष्टीकरण: सम्राट अशोकाने आपल्या धम्माच्या तत्त्वांचा प्रसार आणि लोककल्याणाशी संबंधित कार्यासाठी धम्ममहामात्रांची नियुक्ती केली.

प्रश्न 5. ‘अर्थशास्त्र’ या ग्रंथाचा लेखक म्हणून कोणाचे नाव प्रामुख्याने घेतले जाते?

अ) पतंजली

ब) कौटिल्य

क) बाणभट्ट

ड) कालिदास

योग्य उत्तर: ब) कौटिल्य

स्पष्टीकरण: कौटिल्य किंवा चाणक्य यांना ‘अर्थशास्त्र’ या ग्रंथाचे लेखक मानले जाते. या ग्रंथात राज्यकारभार, अर्थव्यवस्था, प्रशासन, गुप्तहेर व्यवस्था आणि परराष्ट्रनीती यांचे विवेचन आहे.

प्रश्न 6. गुप्तकालीन भारताच्या इतिहासासाठी ‘प्रयाग प्रशस्ती’ कोणत्या राजाशी संबंधित आहे?

अ) समुद्रगुप्त

ब) चंद्रगुप्त मौर्य

क) हर्षवर्धन

ड) कुमारगुप्त

योग्य उत्तर: अ) समुद्रगुप्त

स्पष्टीकरण: प्रयाग प्रशस्ती ही समुद्रगुप्ताच्या विजयांची आणि कर्तृत्वाची माहिती देणारी महत्त्वाची ऐतिहासिक नोंद आहे. तिची रचना हरिषेणाने केली.

प्रश्न 7. ‘राजतरंगिणी’ या ग्रंथाचे लेखक कोण होते?

अ) कल्हण

ब) बाणभट्ट

क) विशाखदत्त

ड) भवभूती

योग्य उत्तर: अ) कल्हण

स्पष्टीकरण: कल्हणाने ‘राजतरंगिणी’ हा ग्रंथ लिहिला. त्यामध्ये काश्मीरच्या राजांचा इतिहास वर्णन केला आहे.

प्रश्न 8. दिल्ली सल्तनतीमध्ये ‘इक्ता’ पद्धतीचा मुख्य संबंध कशाशी होता?

अ) धार्मिक शिक्षण

ब) महसूल व प्रशासन

क) समुद्री व्यापार

ड) ग्रामपंचायत

योग्य उत्तर: ब) महसूल व प्रशासन

स्पष्टीकरण: इक्ता पद्धतीत अधिकाऱ्यांना विशिष्ट प्रदेशातून महसूल गोळा करण्याचा अधिकार दिला जात असे. त्या बदल्यात ते प्रशासन व लष्करी जबाबदाऱ्या पार पाडत.

प्रश्न 9. अलाउद्दीन खिलजीच्या बाजार नियंत्रण धोरणाचा प्रमुख उद्देश कोणता होता?

अ) शेतकऱ्यांना जमीन वाटप करणे

ब) मोठ्या सैन्याचा खर्च नियंत्रित ठेवणे

क) समुद्री व्यापार वाढवणे

ड) धार्मिक शिक्षणाचा प्रसार करणे

योग्य उत्तर: ब) मोठ्या सैन्याचा खर्च नियंत्रित ठेवणे

स्पष्टीकरण: अलाउद्दीन खिलजीने वस्तूंच्या किमती नियंत्रित केल्या. कमी किमतीमुळे सैनिकांना तुलनेने कमी वेतनात आवश्यक वस्तू उपलब्ध करून देणे शक्य झाले.

प्रश्न 10. विजयनगर साम्राज्याची स्थापना कोणत्या दोन भावांनी केली?

अ) हरिहर आणि बुक्क

ब) कृष्णदेवराय आणि अच्युतराय

क) देव राय आणि हरिहर द्वितीय

ड) रामराय आणि तिरुमल

योग्य उत्तर: अ) हरिहर आणि बुक्क

स्पष्टीकरण: हरिहर आणि बुक्क या संगम बंधूंनी 1336 मध्ये विजयनगर साम्राज्याची स्थापना केली.

प्रश्न 11. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या अष्टप्रधान मंडळातील ‘अमात्य’ या पदाची प्रमुख जबाबदारी कोणती होती?

अ) परराष्ट्र व्यवहार

ब) अर्थ व महसूल व्यवस्था

क) धार्मिक कार्य

ड) लष्करी गुप्तहेर व्यवस्था

योग्य उत्तर: ब) अर्थ व महसूल व्यवस्था

स्पष्टीकरण: अमात्य हा राज्याच्या आर्थिक व महसुली कारभाराशी संबंधित प्रमुख अधिकारी होता.

प्रश्न 12. शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्यात ‘चौथ’ म्हणजे साधारणपणे काय?

अ) जमिनीवरील संपूर्ण महसूल

ब) महसुलाच्या चौथ्या भागाची आकारणी

क) व्यापारावरील अर्धा कर

ड) सैनिकांचा वार्षिक पगार

योग्य उत्तर: ब) महसुलाच्या चौथ्या भागाची आकारणी

स्पष्टीकरण: चौथ ही संबंधित प्रदेशाच्या महसुलाच्या साधारण चौथ्या भागाएवढी आकारणी होती. मराठ्यांच्या राजकीय व लष्करी व्यवस्थेत तिचे महत्त्व होते.

प्रश्न 13. छत्रपती शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक कोणत्या वर्षी झाला?

अ) 1664

ब) 1670

क) 1674

ड) 1680

योग्य उत्तर: क) 1674

स्पष्टीकरण: रायगड येथे 6 जून 1674 रोजी शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक झाला. या घटनेला मराठा स्वराज्याच्या इतिहासात विशेष महत्त्व आहे.

प्रश्न 14. पेशव्यांच्या काळात ‘हुजूर दफ्तर’ या व्यवस्थेचा संबंध मुख्यतः कशाशी होता?

अ) राजकीय व प्रशासकीय कागदपत्रे

ब) धार्मिक विधी

क) सैनिकी प्रशिक्षण

ड) जलवाहतूक

योग्य उत्तर: अ) राजकीय व प्रशासकीय कागदपत्रे

स्पष्टीकरण: पेशव्यांच्या काळात विविध प्रकारच्या प्रशासकीय नोंदी आणि कागदपत्रांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी दफ्तरी व्यवस्था विकसित झाली होती.

प्रश्न 15. प्लासीची लढाई कोणत्या वर्षी झाली?

अ) 1757

ब) 1761

क) 1764

ड) 1772

योग्य उत्तर: अ) 1757

स्पष्टीकरण: 1757 मध्ये प्लासीच्या लढाईत रॉबर्ट क्लाइव्हच्या नेतृत्वाखालील ईस्ट इंडिया कंपनीच्या सैन्याने सिराजुद्दौला याचा पराभव केला. या घटनेमुळे बंगालमध्ये कंपनीचा प्रभाव मोठ्या प्रमाणात वाढला.

प्रश्न 16. बक्सरच्या लढाईनंतर ईस्ट इंडिया कंपनीला कोणत्या प्रदेशाच्या दिवाणी अधिकाराचा महत्त्वपूर्ण फायदा झाला?

अ) पंजाब

ब) बंगाल, बिहार आणि ओरिसा

क) राजपूताना

ड) म्हैसूर

योग्य उत्तर: ब) बंगाल, बिहार आणि ओरिसा

स्पष्टीकरण: 1764 च्या बक्सरच्या लढाईनंतर झालेल्या घडामोडींमुळे 1765 मध्ये कंपनीला बंगाल, बिहार आणि ओरिसाच्या दिवाणी म्हणजे महसूल वसुलीच्या अधिकाराचा लाभ मिळाला.

प्रश्न 17. ‘कायमधारा पद्धती’ म्हणजेच Permanent Settlement कोणी लागू केली?

अ) लॉर्ड वेलस्ली

ब) लॉर्ड कॉर्नवॉलिस

क) लॉर्ड डलहौसी

ड) लॉर्ड कर्झन

योग्य उत्तर: ब) लॉर्ड कॉर्नवॉलिस

स्पष्टीकरण: 1793 मध्ये लॉर्ड कॉर्नवॉलिसने बंगालमध्ये कायमधारा पद्धती लागू केली. या व्यवस्थेत जमीन महसूल कायमस्वरूपी निश्चित करण्यात आला.

प्रश्न 18. भारतातील 1857 च्या उठावाचे तात्कालिक कारण कोणते मानले जाते?

अ) कायमधारा पद्धती

ब) चरबी लावलेल्या काडतुसांचा प्रश्न

क) बंगालची फाळणी

ड) रॉलेट कायदा

योग्य उत्तर: ब) चरबी लावलेल्या काडतुसांचा प्रश्न

स्पष्टीकरण: एनफिल्ड बंदुकीच्या काडतुसांवर गायी व डुकरांच्या चरबीचा वापर झाल्याची बातमी पसरल्याने सैनिकांमध्ये मोठा असंतोष निर्माण झाला आणि उठावाला तात्कालिक चालना मिळाली.

प्रश्न 19. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?

अ) 1875

ब) 1885

क) 1895

ड) 1905

योग्य उत्तर: ब) 1885

स्पष्टीकरण: भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची स्थापना 1885 मध्ये झाली. ए. ओ. ह्यूम यांच्या पुढाकाराने मुंबई येथे पहिल्या अधिवेशनाचे आयोजन करण्यात आले.

प्रश्न 20. बंगालची फाळणी 1905 मध्ये कोणत्या व्हाइसरॉयने केली?

अ) लॉर्ड रिपन

ब) लॉर्ड कर्झन

क) लॉर्ड मिंटो

ड) लॉर्ड हार्डिंग

योग्य उत्तर: ब) लॉर्ड कर्झन

स्पष्टीकरण: लॉर्ड कर्झनने 1905 मध्ये बंगालची फाळणी केली. या निर्णयाच्या विरोधात स्वदेशी आणि बहिष्कार आंदोलनाला मोठी चालना मिळाली.

प्रश्न 21. ‘होमरूल चळवळी’शी संबंधित प्रमुख व्यक्तींची योग्य जोडी कोणती?

अ) गांधीजी आणि पटेल

ब) टिळक आणि अॅनी बेझंट

क) नेहरू आणि बोस

ड) गोखले आणि दादाभाई नौरोजी

योग्य उत्तर: ब) टिळक आणि अॅनी बेझंट

स्पष्टीकरण: 1916 मध्ये लोकमान्य टिळक आणि अॅनी बेझंट यांनी भारतात होमरूलच्या मागणीसाठी स्वतंत्रपणे चळवळी उभारल्या.

प्रश्न 22. महात्मा गांधींनी भारतातील पहिला सत्याग्रह कोणत्या ठिकाणी केला?

अ) खेडा

ब) चंपारण

क) अहमदाबाद

ड) बारडोली

योग्य उत्तर: ब) चंपारण

स्पष्टीकरण: 1917 मध्ये बिहारमधील चंपारण येथे निळीच्या लागवडीसंदर्भातील शेतकऱ्यांच्या प्रश्नासाठी गांधीजींनी सत्याग्रह केला. हा भारतातील त्यांचा पहिला प्रमुख सत्याग्रह मानला जातो.

प्रश्न 23. ‘रॉलेट कायदा’ कोणत्या वर्षी लागू करण्यात आला?

अ) 1915

ब) 1917

क) 1919

ड) 1921

योग्य उत्तर: क) 1919

स्पष्टीकरण: 1919 मध्ये रॉलेट कायदा करण्यात आला. या कायद्याने सरकारला संशयित व्यक्तींना न्यायालयीन प्रक्रियेशिवाय अटक करण्यासारखे व्यापक अधिकार दिले.

प्रश्न 24. जालियनवाला बाग हत्याकांड कोणत्या शहरात घडले?

अ) लाहोर

ब) अमृतसर

क) दिल्ली

ड) कानपूर

योग्य उत्तर: ब) अमृतसर

स्पष्टीकरण: 13 एप्रिल 1919 रोजी अमृतसर येथील जालियनवाला बागमध्ये जनरल डायरच्या आदेशावरून जमलेल्या लोकांवर गोळीबार करण्यात आला.

प्रश्न 25. असहकार आंदोलन मागे घेण्याचे तात्कालिक कारण कोणते होते?

अ) दांडी मार्च

ब) चौरी चौरा घटना

क) जालियनवाला बाग घटना

ड) सायमन आयोग

योग्य उत्तर: ब) चौरी चौरा घटना

स्पष्टीकरण: 1922 मध्ये चौरी चौरा येथे आंदोलकांनी पोलिस ठाण्याला आग लावली. हिंसाचाराची घटना घडल्यामुळे गांधीजींनी असहकार आंदोलन मागे घेतले.

प्रश्न 26. दांडी मार्चचा मुख्य संबंध कोणत्या आंदोलनाशी होता?

अ) भारत छोडो आंदोलन

ब) मिठाचा सत्याग्रह

क) स्वदेशी आंदोलन

ड) खिलाफत आंदोलन

योग्य उत्तर: ब) मिठाचा सत्याग्रह

स्पष्टीकरण: 1930 मध्ये गांधीजींनी साबरमती आश्रमातून दांडीपर्यंत पदयात्रा केली. दांडी येथे समुद्राच्या पाण्यापासून मीठ तयार करून त्यांनी ब्रिटिशांच्या मिठाच्या कायद्याचा निषेध केला.

प्रश्न 27. पुणे करार 1932 मध्ये कोणत्या दोन नेत्यांमध्ये झाला?

अ) गांधीजी आणि जिना

ब) गांधीजी आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

क) नेहरू आणि आंबेडकर

ड) टिळक आणि गांधीजी

योग्य उत्तर: ब) गांधीजी आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

स्पष्टीकरण: 1932 मध्ये स्वतंत्र मतदारसंघाच्या प्रश्नावर गांधीजी आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यात करार झाला. या कराराला पुणे करार म्हणून ओळखले जाते.

प्रश्न 28. भारत छोडो आंदोलनाचा ठराव कोणत्या वर्षी मंजूर करण्यात आला?

अ) 1939

ब) 1940

क) 1942

ड) 1946

योग्य उत्तर: क) 1942

स्पष्टीकरण: 8 ऑगस्ट 1942 रोजी मुंबईतील ग्वालिया टँक मैदानावर भारत छोडो आंदोलनाचा ठराव मंजूर झाला. गांधीजींनी ‘करा किंवा मरा’चा संदेश दिला.

प्रश्न 29. भारतीय राज्यघटनेच्या निर्मितीसाठी स्थापन झालेल्या संविधान सभेचे अध्यक्ष कोण होते?

अ) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

ब) डॉ. राजेंद्र प्रसाद

क) जवाहरलाल नेहरू

ड) सरदार वल्लभभाई पटेल

योग्य उत्तर: ब) डॉ. राजेंद्र प्रसाद

स्पष्टीकरण: संविधान सभेचे स्थायी अध्यक्ष डॉ. राजेंद्र प्रसाद होते. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे मसुदा समितीचे अध्यक्ष होते.

प्रश्न 30. महाराष्ट्र राज्याची स्थापना कोणत्या दिवशी झाली?

अ) 26 जानेवारी 1950

ब) 15 ऑगस्ट 1947

क) 1 मे 1960

ड) 1 जानेवारी 1961

योग्य उत्तर: क) 1 मे 1960

स्पष्टीकरण: द्विभाषिक मुंबई राज्याचे विभाजन होऊन 1 मे 1960 रोजी महाराष्ट्र आणि गुजरात ही दोन स्वतंत्र राज्ये अस्तित्वात आली. त्यामुळे 1 मे हा महाराष्ट्र दिन म्हणून साजरा केला जातो.