CTET परीक्षा 2026 – शिक्षाशास्त्र (Pedagogy) बहुविकल्पीय प्रश्नसंच ctet exam pedagogy practice questions
1. शिक्षाशास्त्र का मुख्य उद्देश्य क्या है?
A) केवल परीक्षा में अच्छे अंक दिलाना
B) बालक के सर्वांगीण विकास में सहायता करना
C) केवल पाठ्यक्रम पूरा करना
D) अनुशासन बनाए रखना
✅ उत्तर: B
2. सीखना सबसे अधिक प्रभावी कब होता है?
A) जब विद्यार्थी सक्रिय रूप से भाग लेते हैं
B) जब शिक्षक लगातार बोलता है
C) जब विद्यार्थी केवल रटते हैं
D) जब केवल गृहकार्य कराया जाता है
✅ उत्तर: A
3. राष्ट्रीय शिक्षा नीति (NEP 2020) किस प्रकार के शिक्षण पर बल देती है?
A) रटने पर आधारित शिक्षण
B) परीक्षा आधारित शिक्षण
C) कौशल एवं अनुभव आधारित शिक्षण
D) केवल पुस्तक आधारित शिक्षण
✅ उत्तर: C
4. ‘Learning by Doing’ का सिद्धांत किसने दिया?
A) पियाजे
B) जॉन ड्यूई
C) स्किनर
D) ब्रूनर
✅ उत्तर: B
5. निम्न में से कौन-सा मूल्यांकन सीखने के दौरान किया जाता है?
A) Summative Assessment
B) Formative Assessment
C) Annual Examination
D) Board Examination
✅ उत्तर: B
6. शिक्षक की सबसे महत्वपूर्ण भूमिका क्या है?
A) नियंत्रक
B) मार्गदर्शक एवं सहायक
C) दंड देने वाला
D) निरीक्षक
✅ उत्तर: B
7. रचनावादी (Constructivist) शिक्षण में शिक्षक की भूमिका क्या होती है?
A) केवल व्याख्यान देना
B) सीखने का वातावरण तैयार करना
C) केवल गृहकार्य देना
D) केवल परीक्षा लेना
✅ उत्तर: B
8. Bloom’s Taxonomy का सर्वोच्च स्तर कौन-सा है?
A) Remembering
B) Understanding
C) Evaluating/Creating
D) Applying
✅ उत्तर: C
9. बालक सबसे अच्छा सीखता है जब—
A) उसे स्वतंत्र रूप से सोचने का अवसर मिले
B) उसे केवल नोट्स याद करवाए जाएँ
C) उसे दंड दिया जाए
D) केवल परीक्षा कराई जाए
✅ उत्तर: A
10. समावेशी शिक्षा (Inclusive Education) का उद्देश्य क्या है?
A) केवल सामान्य बच्चों को पढ़ाना
B) सभी बच्चों को समान अवसर देना
C) केवल प्रतिभाशाली बच्चों को पढ़ाना
D) केवल दिव्यांग बच्चों को पढ़ाना
✅ उत्तर: B
11. प्रेरणा (Motivation) सीखने को कैसे प्रभावित करती है?
A) सीखने की गति बढ़ाती है
B) सीखने की गति घटाती है
C) कोई प्रभाव नहीं पड़ता
D) केवल परीक्षा में प्रभाव डालती है
✅ उत्तर: A
12. निम्न में से कौन-सा आंतरिक प्रेरणा (Intrinsic Motivation) का उदाहरण है?
A) पुरस्कार पाने के लिए पढ़ना
B) दंड से बचने के लिए पढ़ना
C) ज्ञान प्राप्त करने के लिए पढ़ना
D) प्रतियोगिता जीतने के लिए पढ़ना
✅ उत्तर: C
13. कक्षा में व्यक्तिगत भिन्नताओं का ध्यान रखना क्यों आवश्यक है?
A) सभी विद्यार्थी समान होते हैं
B) प्रत्येक विद्यार्थी अलग-अलग गति और शैली से सीखता है
C) केवल होशियार विद्यार्थियों के लिए
D) केवल कमजोर विद्यार्थियों के लिए
✅ उत्तर: B
14. सहकारी अधिगम (Cooperative Learning) में क्या होता है?
A) विद्यार्थी अकेले कार्य करते हैं
B) विद्यार्थी समूह में मिलकर सीखते हैं
C) केवल शिक्षक पढ़ाता है
D) केवल परीक्षा होती है
✅ उत्तर: B
15. कक्षा में प्रश्न पूछने का मुख्य उद्देश्य क्या है?
A) विद्यार्थियों को डराना
B) उनकी समझ और सोच का विकास करना
C) समय बिताना
D) केवल अंक देना
✅ उत्तर: B
16. Continuous and Comprehensive Evaluation (CCE) का उद्देश्य क्या है?
A) केवल वार्षिक परीक्षा लेना
B) विद्यार्थी का सतत एवं समग्र मूल्यांकन करना
C) केवल लिखित परीक्षा लेना
D) केवल मौखिक परीक्षा लेना
✅ उत्तर: B
17. निम्न में से कौन-सा शिक्षण का बाल-केंद्रित तरीका है?
A) व्याख्यान पद्धति
B) परियोजना पद्धति
C) रटने की पद्धति
D) केवल पाठ पढ़ाना
✅ उत्तर: B
18. प्रभावी कक्षा प्रबंधन के लिए शिक्षक को क्या करना चाहिए?
A) केवल अनुशासन बनाए रखना
B) सकारात्मक एवं सहभागितापूर्ण वातावरण बनाना
C) विद्यार्थियों को चुप रखना
D) अधिक गृहकार्य देना
✅ उत्तर: B
19. अच्छे शिक्षण की पहचान क्या है?
A) केवल शिक्षक बोलता रहे
B) विद्यार्थी सक्रिय रूप से सीखें और भाग लें
C) केवल पुस्तक पढ़ाई जाए
D) केवल परीक्षा कराई जाए
✅ उत्तर: B
20. CTET के अनुसार एक प्रभावी शिक्षक की सबसे महत्वपूर्ण विशेषता क्या है?
A) कठोर अनुशासन
B) बालक-केंद्रित दृष्टिकोण अपनाना
C) केवल परीक्षा परिणाम पर ध्यान देना
D) केवल पाठ्यपुस्तक पढ़ाना
✅ उत्तर: B
Related posts:
![द्वितीय सत्र परीक्षा इयत्ता 7 वी प्रश्नपत्रिका pdf उपलब्ध second term exam question paper]()
द्वितीय सत्र परीक्षा इयत्ता 7 वी प्रश्नपत्रिका pdf उपलब्ध second term exam question paper
![राज्यातील माध्यमिक शिक्षकांच्या DCPS खात्यावरील रक्कमेचे NPS खात्यात वर्ग करण्यासंदर्भाने dcps to np...]()
राज्यातील माध्यमिक शिक्षकांच्या DCPS खात्यावरील रक्कमेचे NPS खात्यात वर्ग करण्यासंदर्भाने dcps to np...
![SQAAF शाळा गुणवत्ता मूल्यांकन आणि आश्वासन आराखडा सर्व स्तरनिहाय आवश्यक पुरावे pdf उपलब्ध]()
SQAAF शाळा गुणवत्ता मूल्यांकन आणि आश्वासन आराखडा सर्व स्तरनिहाय आवश्यक पुरावे pdf उपलब्ध
![Approved norms under different components for Census 2027-reg]()
Approved norms under different components for Census 2027-reg
![चला शाळेत जाऊया अभियान या उपक्रमाची प्रभावी अंमलबजावणी करणेबाबत go to school abhiyan upkram shasan...]()
"चला शाळेत जाऊया" अभियान या उपक्रमाची प्रभावी अंमलबजावणी करणेबाबत go to school abhiyan upkram shasan...
![परीक्षा विषयक कामकाजासंदर्भात सूचना, सुधारणा कळविणेबाबत exam improvement paripatrak]()
परीक्षा विषयक कामकाजासंदर्भात सूचना, सुधारणा कळविणेबाबत exam improvement paripatrak
![सन २०२५-२६ च्या संचमान्यतेनुसार अतिरिक्त ठरलेल्या पदवीधर प्राथमिक शिक्षकांच्या समायोजनाबाबत sanchman...]()
सन २०२५-२६ च्या संचमान्यतेनुसार अतिरिक्त ठरलेल्या पदवीधर प्राथमिक शिक्षकांच्या समायोजनाबाबत sanchman...
![विद्यापीठाने घेतलेल्या निर्णयानुसार प्रथम वर्ष बी.एड. (सेवांतर्गत), प्रथम वर्ष बी.एड. (विशेष) या शिक...]()
विद्यापीठाने घेतलेल्या निर्णयानुसार प्रथम वर्ष बी.एड. (सेवांतर्गत), प्रथम वर्ष बी.एड. (विशेष) या शिक...
![साहित्यरत्न लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे यांच्या जयंतीनिमित्त छोटे मराठी भाषण lokshahir annabhau sathe jay...]()
साहित्यरत्न लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे यांच्या जयंतीनिमित्त छोटे मराठी भाषण lokshahir annabhau sathe jay...
![राष्ट्रीय जनगणना 2027 मध्ये प्रगणक जेथे नोकरी करतात ते गाव किंवा शहरचा भाग देण्याबाबत national censu...]()
राष्ट्रीय जनगणना 2027 मध्ये प्रगणक जेथे नोकरी करतात ते गाव किंवा शहरचा भाग देण्याबाबत national censu...









