शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द marathi grammar pdf

शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द marathi grammar pdf

अनुज – सर्वांत शेवटी जन्मलेला

अवीट – ज्याला कधीही वीट नाही असे

अप्सरा – देवलोकातील सुंदर स्त्रिया

अभाव – एखाद्या गोष्टीची उणीव असलेली स्थिती.

अतिथी – घरी पाहुणा म्हणून आलेला

आशीर्वाद – थोरांनी लहानांच्या प्रति व्यक्त केलेली सदिच्छा

अनावर – आवरता येणार नाही असे

अष्टपैलू – विविध बाबींत प्रवीण असलेला

अविनाशी – कधीही नाश न पावणारा

अथांग – ज्याचा थांग लागत नाही असा

अनुपम – ज्याला कशाचीच उपमा देता येणार नाही असे.

अपरिहार्य – न टाळता येणारे

अवर्णनीय – वर्णन करता येणार नाही असे

अविनाशी – कधीही नाश न पावणारे

अविस्मरणीय – ज्याचा विसर पडणार नाही असा

अननुभवी – अनुभव नसलेला

अंगाईगीत – लहान मुलाला झोपवण्यासाठी गायिलेले गाणे.

अविवाहित – ज्याचा विवाह झाला नाही असा

अल्पसंतुष्ट – थोडक्यात समाधान मानणारा

अर्धचंद्र देणे – हकालपट्टी करणे

अप्पलपोटा – स्वतःच्या फायद्याचे पाहणारा

अष्टावधानी – अनेक बाबींमध्ये एकाच वेळी लक्ष देणारा

अजातशत्रू – ज्यास कोणीही शत्रू नाही असा

अल्पायू – कमी आयुष्य असलेला

अजिंक्य – ज्यास कोणीही जिंकू शकत नाही असा

अत्युच्च – अतिशय उंच असणारा

अनाथाश्रम – निराश्रितांचा सांभाळ करणारी संस्था

अन्योक्ती – एकाला उद्देशून दुसऱ्याला बोलपणे

अल्पसंतुष्टी – थोडक्यात समाधान मानण्याची वृत्ती

अनवाणी – पायात पादत्राणे न घालता

अभूतपूर्व – पूर्वी कधीही न घडलेले

अनमोल – ज्याची किंमत होऊ शकत नाही असे

अनुतपूर्व – पूर्वी कधीही न ऐकलेले

अनाथ – कोणाचाही आधार नाही असा

अपक्ष – कोणाच्याही पक्षात सामील न होणारा

अमर – ज्याला कधीही मृत्यू नाही असा

अनुयायी – नेत्याचे अनुकरण करणारे

अन्नदाता – अन्न देणारा

अनावरण – पडदा दूर करणे

अतुलनीय – तुलना करता येणार नाही असे

अनाकलनीय – न कळण्यासारखे

असीम – ज्याला सीमा नाही असा

अंकुश – हत्तीला वश करण्याचे साधन

अप्रस्तुत – विषयाला सोडून बोलणे

अजर – ज्याला कधीही म्हातारपण येत नाही असा

अन्नछत्र – मोफत जेवण मिळण्याचे ठिकाण

अबदरखाना – स्वच्छ, गार पाणी ठेवण्याची जागा

आपादमस्तक – संपूर्ण शरीरभर किंवा पायापासून डोक्यापर्यंत

आहेर – लग्नात द्यावयाची भेट

आदिवासी – अगदी पूर्वीपासून राहणारे मूळ रहिवासी

आल्हाददायक – मनाला आल्हाद देणारा

आत्मवृत्त – स्वतःच लिहिलेले स्वतःचे चरित्र

आकाशगंगा – आकाशातील ताऱ्यांचा पट्टा

आस्तिक – देव आहे असे मानणारा

आबालवृद्ध – बालकांपासून वृद्धांपर्यंत सर्वजण

आसेतुहिमाचल – हिमालयापासून कन्याकुमारीपर्यंत

आंतरराष्ट्रीय – राष्ट्राराष्ट्रांमधील

आगंतुक – सूचना न देता येणारा, अतिथी

आजन्म – जिवंत असेपर्यंत

आजानुबाहू – ज्याचे हात गुडघ्यापर्यंत लांब आहेत असा

आमरण – मरण येईपर्यंत

आभास – नसलेली गोष्ट आहे असे वाटणे

आश्रित – इतरांच्या आधारावर जगणारा

उर्वरित – शिल्लक राहिलेले

उद्यमशील – सतत उद्योगशील असणारा

उपकृत – ज्याच्यावर उपकार झाले आहेत असा

उःशाप – शापापासून सुटका

उत्तरायण – सूर्याचे उत्तरेकडे सरकणे,

उदयोन्मुख – उदयाला येत असलेला

उधळ्या – सतत पैसा खर्च करणारा

उभयचर – जमिनीवर व पाण्यात दोन्ही ठिकाणी राहू शकणारा

उपऱ्या- घरदार नसलेला

उपळी – जमिनीतून पाझरून निघणारा झरा

उत्क्रांती – हळूहळू घडून येणारा बदल

एकलकोंडा – सतत एकटे राहण्याची आवड असलेला.

ऐतोबा – श्रम न करता खाणारा

एकेश्वरी – एकाच अवतारावर विश्वास ठेवणारे

कनवाळू – दुसऱ्याचे दुःख पाहून कळवळणारा

कमलाक्षी – जिचे डोळे कमलपुष्पाप्रमाणे सुंदर आहेत अशी

कवयित्री – कवितेची रचना करणारी

कर्णमधुर – ऐकण्यास गोड लागणारे

कृष्णपक्ष – अंधाऱ्या रात्रीचा पंधरवडा / वद्यपक्ष

कल्पवृक्ष – इच्छिलेली वस्तू देणारे झाड

कर्तव्यपराङ्‌मुख – कर्तव्याकडे पाठ फिरविणारा

कथेकरी कथा सांगणारा

कलावान – एखादी कला अंगी असणारा

कपोतवृत्ती – कबुतराप्रमाणे अन्न संचयकरून अल्प काळात त्याचा उपयोग करणे. ि

कळवळणे – असहायपणे विनंती करणे.

कृतज्ञ – केलेले उपकार जाणणारा

कृतघ्न – केलेले उपकार न जाणणारा

कष्टकरी – कष्ट करून जगणारे

कर्तव्यतत्पर – आपले कर्तव्य पार पाडण्यात तत्पर असणारा

कामधेनू – इच्छिलेली वस्तू देणारी गाय

कामचुकार – कामाची टाळाटाळ करणारा

कार्यक्षम – कार्य करण्यास सक्षम असलेला

कुंजविहारी – कुंजात विहार करणारा

काठवत – भाकरी करण्याची लाकडी परात

क्रांती – अकस्मात घडून आलेला बदल

कुंभार – मडकी बनविणारा

खग – आकाशात गमन करणारा

खट्याळ – नेहमी खोडी काढणारा

खर्चीक – सतत पैसे खर्च करणारा

खेळगडी – आपल्याबरोबर खेळात भाग घेणारा

गडकरी – गडाचा किंवा किल्ल्याचा प्रमुख अधिकारी

गजगामिनी – आहे अशी जिची चाल हत्तीच्या चालीप्रमाणे डौलदार

गर्भश्रीमंत – जन्मतःच श्रीमंत असलेली

गावकूस – गावाभोवतालचा तट

गाभारा – मूर्ती जेथे असते तो देवालयातील भाग

गावगाडा – गावाचा कारभार

गारुडी – सापांचा खेळ करणारा

गुणग्राहक – गुणांची कदर करणारा

गुप्तहेर – गुप्त बातम्या काढणारा

गिरिजन – डोंगरात वास्तव्य करणारे लोक

घाला – अचानक आलेले संकट

घोष – नावाचा एकसारखा उच्चार

घरभेदी – शत्रूला सामील झालेला

घोकंपट्टी – मोठ्याने केलेले पाठांतर

चतुष्पाद – चार पाय असणारे

चाकोरी – गाडीच्या चाकांनी पडलेली वाट

चक्रपाणि – ज्याच्या हाती चक्र आहे असा (विष्णू)

चित्रगुप्त – मानवाच्या पापपुण्याचा हिशोब ठेवणारा यमाचा सेवक

चक्रव्यूह – सैन्याची चक्राकार केलेली रचना

चिरंजीवी – चिरकाल जगणारा

चहाडखोर – चहाड्या सांगणारा

चंद्रमुखी – चंद्राप्रमाणे मुख असणारी

चावडी – गावच्या कामकाजाची जागा

चतुर्वेदी – चार वेदांमध्ये पारंगत असणारा

चांदणे – चंद्रापासून येणारा प्रकाश

चव्हाटा – चार रस्ते एकत्र येतात ती जागा.

जन्मभूमी – जेथे जन्म झाला ती भूमी

जगज्जेता – जग जिंकणारा

जहाल – रागीट / त्वरित कृती करणारा

जलचर – पाण्यात राहणारे

जर्जर – कमकुवत झालेला

जयघोष – नावाचा एकसारखा उच्चार

जिवलग – जिवाला जीव देणारा

जिज्ञासू – जाणून घेण्याची इच्छा असणारा

जगन्नियंता – जगाचे नियंत्रण करणारा

झड – सतत कोसळणारा पाऊस

टंकसाळ- नाणी तयार करण्याचा कारखाना

टवाळखोर – रिकामा हिंडणारा

तहनामा – तहांच्या अटींचा तर्जुमा

तगाई – शेतकऱ्यांना मिळणारे सरकारी कर्ज.

तट – किल्ल्याच्या भोवतालची संरक्षक भिंत

तिठा – तीन रस्ते एकवटतात ती जागा

तितीक्षा – हालअपेष्टा सहन करण्याचा गुण

तोंडपुजेपणा – तोंडावर स्तुती करण्याचा गुण

ताम्रपट – तांब्याच्या पत्र्यावर कोरलेला लेख

तोळा मासा – अतिशय नाजूक

दंतकथा – तोंडातोंडी चालत आलेली गोष्ट

दीपस्तंभ – जहाजांना दिशा दाखविणारा मनोऱ्यावरील दिवा

द्वीपकल्प – तीन बाजूंनी पाणी असलेला प्रदेश

दिवाभीत – दिवसाला भिणारे

दैववादी – नशिबावर विश्वास ठेवून वागणारा

द्विज – दोन वेळा जन्मलेला ब्राह्मण, दात व पक्षी यांना द्विज म्हणतात.

दरवेशी – अस्वलाचा खेळ करणारा

दुथडी – दोन्ही थड्या भरून वाहणारी नदी

दानशूर – खूप दान-धर्म करणारा

दैनिक – दररोज प्रसिद्ध होणारे

द्रष्टा – साक्षात्कार झालेला.

दुआब – दोन नद्यांमधील जागा

दीर्घायू – भरपूर आयुष्य असणारा

दुराग्रही – चुकीच्या बाबीसाठी पराकोटीचा आग्रह धरणारा

दीर – पतीचा भाऊ

देशान्तर – एक देश सोडून दुसऱ्या देशात जाणे

दिवटी – कापड बांधून मशाला तयार केलेला दिवा.

दिगंतर – सर्व दिशांना पांगलेले

दरिद्री नारायण – अतिशय गरीब व्यक्ती

धर्मशाळा – यात्रेकरूंच्या निवासासाठी धर्मार्थ बांधलेली इमारत

धर्मान्तर – एका धर्मातून दुसऱ्या धर्मात जाणे.

धबधबा उंचावरून कोसळणारा पाणलोट

ध्येय – जे साध्य करावयाचे आहे ते

धनवान – भरपूर संपत्ती असणारा

धर्मांध – केवळ धर्मभेद करणारा

धारवाडी काटा – बिनचूक वजनाचा काटा

न्यायनिष्ठूर – न्याय देण्याच्या बाबतीत कठोर असणारा.

निर्वासित – घरादारास व देशास पारखा झालेला

नखशिखान्त – पायाच्या नखापासून शेंडीपर्यंत

निपुत्रिक – अपत्य नसणारा

निशाचर – रात्री फिरणारा

नवज्वर – नऊ दिवस टिकणारा ताप

नादिष्ट – एकाच गोष्टीचा नाद करणारा

नवमतवादी – नवीन मतांचा पुरस्कार करणारा

निष्पक्षपाती – कोणत्याही पक्षाची बाजू न घेता न्याय देणारा

नियतकालिक – ठरावीक काळानंतर प्रसिद्ध होणारे

निरपेक्ष – कसलीही अपेक्षा नसणारा

निर्भय कशाचीही भीती नसणारा

निष्कलंक – चारित्र्यावर कसलाही डाग नसणारा

नट – नाटकात भूमिका करणारा पुरुष

निराधार – कुणाचाही आधार नसणारा

निराकार ज्याला आकार नाही असा

नभचर – आकाशात वावरणारे

नंदादीप – देवापुढे सतत जळणारा दिवा

निरक्षर – लिहिता-वाचता न येणारा

नांदी नाटकाच्या प्रारंभीचे स्तवनगीत

नौकाविहार – नावेतून करावयाची क्रीडा

परोपजीवी – दुसऱ्याच्या जिवावर जगणारा

परस्परावलंबी – एकमेकांवर अवलंबून असणारे

परावलंबी – दुसऱ्यावर अवलंबून असणारा

पक्ष (पंधरवडा) – पंधरा दिवसांचा काळ

पंच – तंटा सोडविण्यासाठी उभय पक्षांनी मान्य केलेले लोक

पंचांग – तिथी, वार, नक्षत्र, योग व करण वगैरे दिनवैशिष्ट्यांची माहिती असलेली पुस्तिका

प्रलयकाळ – जगाचा नाश होण्याची वेळ

पाणपोई – फुकट पाणी मिळण्याची केलेली सोय

पाऊलवाट – फक्त माणसाला पायी जाता येईल एवढी अरुंद वाट

पागा – किल्ल्यातील घोडे बांधण्याची जागा

परिचारिका – आजारी लोकांची शुश्रूषा करणारी

पाक्षिक – पंधरा दिवसांच्या कालावधीने प्रसिद्ध होणारे नियतकालिक

पारदर्शक – ज्यातून आरपार दिसू शकते अशी वस्तू

पाश्चिमात्य – युरोप, अमेरिका या पश्चिमेकडील देशांतील लोक

पाणंदी – समोरासमोरील कुंपणामुळे तयार झालेली गावातील किंवा शेतातील वाट

पाणबुडी – पाण्याखालून चालणारी बोट

पाणवठा – गावातील लोकांची एकत्र पाणी भरण्याची जागा

पुढारी – लोकांचे पुढारीपण करणारा

पांजरपोळ – म्हाताऱ्या व लंगड्यालुळ्या गुरांना पाळण्याचे ठिकाण

पुराणमतवादी – जुन्या मतांना चिकटून राहणारा

पुरोगामी – आधुनिक विचारांचा दृष्टिकोन असणारा

पोरका – आईवडील नसलेला

पेय – पिण्यास योग्य असलेला द्रवपदार्थ

पूरग्रस्त – पुरांमुळे नुकसान झालेले लोक

परदेशगमन – दुसऱ्या देशात जाणे

परिसर – भोवतालचा प्रदेश

पंचवटी – पाच वडांचा समुदाय असलेली जागा

पंचक्रोशी – विशिष्ट स्थळापासून पाच कोसांचा प्रदेश

पंकज – चिखलात उगवलेले कमळ

पूर्वज – पूर्वी जन्मलेला

पोपटपंची – अर्थ न समजता केलेले पाठांतर

पोरकट – पोरबुद्धीने वागणारा

प्रदर्शन – पाहण्यायोग्य अनेक वस्तू मांडलेली जागा

प्रजासत्ताक – लोकांच्या मदतीने चाललेले राज्य

प्रेक्षक – पाहण्यास जमलेले लोक

पुनर्वसन – विस्थापितांना पुन्हा वसविणे

प्रक्षिप्त – ग्रंथात मागाहून घातलेला मजकूर

पाथगी – पिकांच्या दोन ओळींतील अंतर

पाथरवट – इमारतीचा दगड घडविणारा

पूर्वपक्ष – वादविवादात प्रथम मांडलेली भूमिका

फितूर – शत्रूला सामील झालेला

बखळ पडक्या घराची मोकळी जागा

बेट – चारही बाजूंनी पाणी असलेला भूप्रदेश

बहुश्रुत – ज्याला खूप माहिती आहे असा

बारभाई- बारा जणांचा कारभार

बोगदा – डोंगर पोखरून आरपार तयार केलेला रस्ता

बिनबोभाट – कोणालाही कळू न देता

बुद्धिजीवी – ज्यांना प्रामुख्याने बुद्धीचा वापर करावा लागतो असे लोक

बेवारसी – वारस नसलेला

बुद्धिप्रामाण्यवादी – बुद्धी प्रमाण मानून त्याप्रमाणे वागणारा

बिनतक्रार / विनातक्रार कोणतीही तक्रार न करता

बाजारबुणगे – फौजेबरोबर असलेली अवांतर माणसे.

बातमीदार वर्तमानपत्रात बातमी देणारा

बहुरूपी – विविध सोंगे घेणारा

भाकडकथा निरर्थक गोष्टी किंवा गप्पा

भाट – राजाची स्तुती करणारा

भांडकुदळ – भांडण उकरून काढणारा

भूचर – जमिनीवर राहणारा

मचाण माचा, शिकार किंवा निरीक्षण करण्यासाठी रानात बांधलेला उंच माळा

महत्त्वाकांक्षी – विशिष्ट ध्येय गाठण्यासाठी जबरदस्त इच्छा असणारा

मदारी – माकडांचा खेळ करणारा

माचा पिकांच्या रक्षणासाठी केलेला मांडव

मनकवडा – दुसऱ्याच्या मनातील जाणणारा

म्हातारचळ – म्हातारपणी बुद्धीला झालेला विकार

मासिक – दर महिन्याला प्रसिद्ध होणारे नियतकालिक

माहेर – लग्न झालेल्या मुलीच्या आई-वडिलांचे घर

मिताहारी – मोजकाच आहार घेणारा

मितव्ययी – काटकसरीने खर्च करणारा

मीनाक्षी – माशासारखे डोळे असणारी स्त्री

मुद्देसूद – मुद्याला धरून असलेले

मूर्तिपूजक – मूर्तीची पूजा करणारा

मृगनयना – हरिणीसारखे डोळे असणारी स्त्री

मृत्युंजय – मृत्यूवर विजय मिळविणारा

मिश्रविवाह – भिन्न जातींतील वधू-वरांचे लग्न

मनसोक्त – मन मानेल तितके

मनमिळाऊ – सर्वांशी मिळून मिसळून वागणारा

मर्त्य – जे केव्हा ना केव्हा तरी मृत्यू पावणार असतात असे

मदिराक्षी – जिचे डोळे मदिरेप्रमाणे धुंद करणारे आहेत अशी

मनमौजी – स्वतःच्या इच्छेप्रमाणे वागणारे

मशालजी – मशाल धरणारा नोकर

मारेकरी – दुसऱ्याला ठार मारण्याकरिता पाठवलेला माणूस

मार्गदर्शक – इतरांना मार्ग दाखविणारा

माथाडी – डोक्यावरून ओझे वाहून नेणारा

माजघर – घरातील मधले दालन

मूर्तिभंजक – मूर्तीचा नाश करणारा

मूर्खशिरोमणी – अतिशय मूर्खपणा करणारा – मूर्खातील मूर्ख

मिंधा – उपकाराखाली ओशाळा बनलेला

मेघाच्छादित – ढगांनी आच्छादलेला

मीठ-भाकरी – साधे जेवण

युगपुरुष – समाजातील परिस्थितीला बदलून, तिला योग्य वळण लावणारा

यथाशक्ती – शक्य असेल त्याप्रमाणे

यादवी – आपापसातील कलह

युयुत्सु – लढण्याची इच्छा असणारा

यज्ञसूकर – वराह अवतार

रणवीर / रणशूर – युद्धात शौर्य दाखवणारा

राजनर्तिका – राजाच्या दरबारात नृत्याचे काम करणारी स्त्री

रामप्रहर / पहाट – सूर्योदयापूर्वीचा काळ

लोकप्रिय – लोकांना आवडणारे

लेखनशैली – लिहिण्याची हातोटी

लोकशाही – लोकांच्या हितासाठी असलेली राज्यपद्धती

लोकोत्तर – सामान्य लोकांत अपवादाने आढळणारा सज्जन

लेणे – डोंगरात कोरलेले मंदिर

लोहार – लोखंडाच्या वस्तू बनविणारा

लोकसभाध्यक्ष – केंद्रीय कायदेमंडळातील सभाध्यक्षांचे पदनाम

वक्ता – सभेत भाषण करणारा

वडिलोपार्जित – वाडवडिलांपासून मिळालेले

वक्तृत्वकला – भाषण करण्याची कला

वर्णनशैली – वर्णन करण्याची हातोटी

वरबाप – नवऱ्या मुलाचा बाप

वरमाय – नवऱ्या मुलाची आई

वाटाड्या वाट दाखवणारा

विघ्नहर्ता संकटांचे निवारण करणारा

विडंबन – दोषांवर विनोदी पद्धतीने केलेली टीका

विलापिका – शोकाचे वर्णन करणारी कविता

वार्षिक – वर्षाने प्रसिद्ध होणारे

वामकुक्षी – दुपारच्या जेवणानंतर घेतलेली अल्पशी निद्रा

विनावेतन – पगार न घेता काम करणे

विधुर – ज्याची पत्नी मरण पावली आहे असा पुरुष

विधवा – जिचा पती मरण पावला आहे अशी स्त्री

वैष्णव – भगवान विष्णूची उपासना करणारा

वनवासी – वनात राहणारे लोक

वल्कले – झाडाच्या सालीपासून बनवलेले वस्त्र

वात्सल्य – आईला मुलाविषयी वाटणारे प्रेम

व्यभिचारिणी – व्यभिचारी स्त्री

वाचनालय – सर्वांसाठी एकत्र वाचनाची सोय

विकीपीडिया – संगणकीय महाजाल जगतातील ज्ञानकोश

वेशांतर – वेश बदलणेता

व्यवहारशून्य – व्यवहाराचे ज्ञान नसलेला

व्याख्याता – व्याख्यान देणारा

विकल्प – शंका, संभ्रम, पर्याय

वैधानिक – कायद्याने प्रस्थापित होणारे

वखार – धान्य साठविण्याची बंदिस्त जागा

वाटाघाटी – मतभेद मिटविण्यासाठी केलेली बोलणी

वचनबद्धता – एखाद्याला दिलेल्या वचनाशी बांधिलकी

व्यवहारज्ञानी – व्यवहारात चतुर

वानरकिवण – अपायकारक सहानुभूती

वेस – गावाचे प्रवेशद्वार

शतपावली – जेवण झाल्यानंतर थोडेसे अंतर फिरण्याचा परिपाठ

शरणागत – शरण आलेला

शाश्वत – कधीही नष्ट न होणारे

शाप – एखाद्याचे वाईट होवो अशी इच्छा

शतायुषी – शंभर वर्षे आयुष्य असणारा

शिल्प – दगडावर केलेले कोरीव काम

शिलालेख – दगडावर कोरलेले लेख

शुक्लपक्ष – चांदणे असलेला पंधरवडा

शेजारधर्म – शेजाऱ्यांशी वागण्याबाबातचे कर्तव्य

शैव – भगवान शंकराची उपासना करणारा

शीघ्रकोपी – अतिशय लवकर रागावणारा

शिक्केनवीस – राजाचा शिक्का सांभाळणारा

शाखाचक्रमण उडत उडत केलेले वाचन

शुभ – पवित्र – शिव – मंगळ

श्रद्धाळू – श्रद्धा ठेवून वागणारा

श्रमजीवी – श्रम करून जीवन जगणारे

श्रोता – दुसऱ्याचे भाषण ऐकणारे

सत्याग्रह – अन्यायनिवारणार्थ सत्याचा आग्रह धरणे

सूत्र – मोजक्या शब्दांत सांगितलेले तत्त्व

सत्याग्रही – सत्यासाठी झगडणारे

सभाधीट – सभेत धीटपणे भाषण करणारा

सनातनी – जुन्या रूढीपरंपरेनुसार वागणारा

समकालीन – एकाच काळातील

संगम – दोन नद्या एकत्र मिळण्याचे ठिकाण

संस्थापक – एखाद्या संस्थेची स्थापना करणारा

सुवासिनी – जिचा पती जिवंत आहे अशी

स्मारक – मृत्यू पावलेल्या माणसाची आठवण म्हणून बांधलेली वास्तू

स्वकष्टार्जित – स्वतः श्रम करून मिळविलेले

स्वगत – स्वतःशी केलेले भाषण

स्वच्छंदी – स्वतःच्या इच्छेने वागणारा

स्वदेशी – आपल्याच देशात तयार होणारे

स्वयंसेवक – आपल्या इच्छेने सेवाभावाने समाजकार्य करणारा

स्वार्थत्यागी – स्वतःच्या हिताचा त्याग करणारा

स्वार्थपरायण – स्वतःच्याच फायद्याचा विचार करणारा

स्वाभिमानशून्य – स्वतःचा मुळीच अभिमान नसणारा

स्वाभिमानी – स्वतःचा अभिमान असणारा

स्वामिनिष्ठ – धन्याशी निष्ठेने वागणारा

स्वावलंबी – स्वतःचे काम स्वतःच करणारा

साप्ताहिक – आठवड्याने प्रसिद्ध होणारे नियतकालिक

साम्यवादी – सर्व समाजात समता नांदावी असे म्हणणारा

साक्षर – लिहिणे, वाचणे येत असलेला

सुभाषित – बोधपर वचन

सुविचार – चांगला विचार

सुसाध्य – सहज साध्य होऊ शकणारे

सुस्कारा – दुःखाच्या भावनेतून सोडलेला लांब श्वास

सदावर्त – मोफत शिधा मिळण्याचे ठिकाण

स्थितप्रज्ञ – कोणत्याही परिस्थितीत ज्याची बुद्धी स्थिर राहते, तो

समाजसेवक – समाजाची सेवा करणारा

सांगोपांग यथासांग

सहोदर – एकाच आईच्या पोटी जन्मलेले.

सोयरीक – विवाहबंधनामुळे दोन कुटुंबांत निर्माण झालेले नातेसंबंध.

सहगमन – पती निधनानंतर पत्नीने पतीबरोबर केलेले आत्मदहन

संगनमत – अनेक जणांनी ठरवून केलेली एकच गोष्ट

सांगकाम्या – सांगितलेले तेवढेच करणारा

सामंतशाही – सरदार व जमीनदार यांचे वर्चस्व असणारे शासन

हृदयद्रावक – अंतःकरणाला पाझर फोडणारे

हुतात्मा – देशासाठी / समाजासाठी आपल्या प्राणांची आहुती देणारा

हेर – शत्रूकडील बातमी काढून आणणारा

हृदयस्पर्शी – हृदयाला जाऊन भिडणारे

होयबा – सर्व गोष्टींना होकार देणारा

हतभागी – ज्याचे/जिचे भाग्य नाहीसे झाले आहे असा/अशी

क्षणभंगुर – क्षणात नष्ट होणारे

क्षितिज – जेथे आकाश जमिनीला टेकल्यासारखे दिसते ते ठिकाण

त्रिशंकू – धड ना इकडे, धड ना तिकडे

त्रैमासिक – तीन महिन्यांतून प्रसिद्ध होणारे नियतकालिक

त्राटिका – अतिशय भांडखोर स्त्री

अप्रस्तुत – विषय सोडून

यादवी – आपापसातील कलह

पोरका – आईवडिलांना पारखा झालेला.

अनाथ – घरादाराला पारखा झालेला

आकरावा बृहस्पती – दाट मैत्री.

आंबट तोंड – निराशेची, मुद्रा

आंबट शौकीन भलत्याच चैनी करणारा

हृनमीन सवातीन अगदी कमी प्रमाणात

कातर वेळ संध्याकाळ

काळा फत्तर अगदी मूर्ख

घाशीरामी – जुलमी, मूर्खपणाची, कारकीर्द

दरिद्रनाम संवत्सरे अत्यंत दरिद्री

दिवटा – बेअकली माणूस

पांढरी पोळी साधी पोळी

पाताळयंत्री – गुप्त मसलती करणारा

पायलीचे पंधरा – अतिविपुल

बालबोध – मुलांना समजण्यासारखे, सोपे

शंभर नंबरी – अत्यंत शुद्ध

शेणामेणाचा अशक्त

ओवाळून टाकणे – तुच्छ, कुचकिमतीचा म्हणून फेकूण देणे.

अलबत्या गलबत्या क्षुल्लक माणूस, बिनकामाचा माणूस

अस्मानी सुलतानी – दुर्दैवामुळे किंवा राजाच्या दुष्टपणामुळे प्राप्त झालेली संकटे.

आकाशपाणी – मद्य

आंतबट्ट्याचा व्यापार – नुकसानकारक व्यापार

आखाडसासरा – नसता मोठेपणा आपणाकडे घेऊन दुसऱ्यावर करडा अमल चालवू पाहणारा माणूस

कोटकल्याण – फार मोठे कल्याण

ऋणानुबंध – पूर्वजन्मांचा संबंध, स्नेह, घरोब्याचा संबंध

उंटाचे पिलु – प्रथम प्रिय वाटणारी आणि नंतर त्रासदायक होणारी वस्तू

कुंभारणीचे घर – जेथे गेल्याने बुद्धीभ्रंश होतो, रूप पालटते

गजान्त लक्ष्मी अतिशय श्रीमंती.

गजान्त लक्ष्मी अतिशय श्रीमंती.

गुलाबाचे फूल – नाजूक पुरुष किंवा स्त्री, मूल

गोरज मुहूर्त – संध्याकाळची वेळ

घटोत्कचाचा बाजार – फसवेगिरी

घड्याळ टिपरू खायाला भाकर आणि तोंडी लावायाला मिरची असे अगदी साधे, गरीबाचे जेवण

घोड नवरा – मोठ्या वयाचा वर

चंदुलाल – चैनी, उधळ्या, माणूस

चौकोनी चिरा – हव्या त्या कामाला उपयोगी पडणारा माणूस

जगतशेट – अति श्रीमंत माणूस

जावई शोध – भलतीच सुधारणा, जो बदल केल्याने वस्तू पहिल्यापेक्षा अधिक वाईट होते असा बदल

झोटिंगबादशाही – अव्यवस्था

त्रिशंकु – धड इकडे ना तिकडे, अधांतरी

नंदी बैल – मूर्ख, अविद्वान, बेअकली माणूस

परसातली भाजी – विनासायास मिळणारी वस्तू

नृसिंहावतार – उग्र स्वरूप

माकडाची जखम – ज्यांत अनेक लोक पडल्यामुळे विचका झाला आहे असे काम

मधुमक्षीकेचे व्रत उपयुक्त आहे असे घेण्याची वृत्ती

मुक्ताफळे – मुर्खासारखे बोललेले शब्द

रामराज्य – अत्यंत सुखाचे राज्य

मिना बाजार – ज्या बाजारात दुकाने चालविणाऱ्या बायकाच असतात आणि खरेदी करणाऱ्याही बायकाच असतात

लंबकर्णाची स्वारी – गाढव

स

र

वितंडवाद – मूर्खपणाचा वाद-विवाद

वाघाची मावशी – मांजर

शिंखडी – हा प्रथम स्त्री असून नंतर त्यास पुरुषत्व प्राप्त झाले अशी पौराणिक कथा आहे.

वेडा पीर – छांदिष्ट माणूस, अचरट माणूस

शेंदाडशिपाई – भित्रा माणूस

सूर्याचे पिल्लू – दिवा

सुदाम्याचा अवतार – अतिशय हाडका आणि रोडका माणूस

हिंगाचा खडा – तल्लख माणूस

वृत्तनिवेदक – बातम्या सांगणारा

ढालगज भवानी – शूर, उपद्व्यापी स्त्री (जहांबाज)

चीज – राग गायनासाठी रचलेले काव्य

लवाद – उभय पक्षांच्या संमतीने नेमलेला मध्यस्थ

धारेकरी – धाऱ्याने जमीन घेणारा

मंग्यारो – गवत, पतेरा गोळा करण्याचे साधन

यमनियम – आत्मसंयमनासाठी करावयाची कृत्ये

शिरपेच – पागोट्यात खोवण्याचा जडावाचा मोत्याचा तुरा

शेमला – डोक्याला बांधलेल्या पटक्याचा पदर

धूळभेट – उभ्याउभ्या झालेली भेट

अनभिज्ञ – काहीच माहिती नसलेला

शकुनीमामा – कपटी व कृष्णकारस्थाने करणारा मनुष्य

सद्सद्विवेक बुद्धी – सत्य, असत्य व बुद्धीला स्मरुन

गडंगनेर – लग्नापूर्वी नवरदेव नवरीला दिलेली मेजवाणी

त्रिदण्डी – शरीर, मन, वाचा यांच्यावर नियंत्रण ठेवणे

पराधीन – दुसऱ्याच्या अधीन असणारा

पाणिवळ – पाण्यावरील पालापाचोळा, कचरा

गणगवळण – तमाशाच्या प्रारंभीचे स्तवन

मेहूण – धार्मिक कार्यासाठी लग्न झालेल्या जोड्यांना बोलाविल्यास त्याला मेहूण म्हणतात.

बजबजपुरी – गोंधळाची स्थिती

नगद नारायण – अत्यंत गरीब व्यक्ती

भद्रेश्वर दीक्षिती – मध्यस्थी करणे

विश्वामित्र – अहंमन्य मनुष्य

बोंबल्या गणेश – नेहमी अमंगळ बोलणारा

बिवलकरी कित्ता – अक्षराचे नमुनेदार वळण

पिंपळावरचा मुंजा – कायम भटका माणुस

मांदीयाळी – विपुलता

पिंडीवरचा विंचु- थोरांच्या आश्रयास असलेली दुष्ट व्यक्ती

पाप्याचे पितर – रोडका, दुबळा मनुष्य

पढतमूर्ख – शिकलेली पण मूर्ख व्यक्ती

नरसिंह – उग्र व पराक्रमी व्यक्ती

धन्वंतरी – कुशल वैद्य

मल्लिनाथी – एखाद्या गोष्टीवर केलेली खोचक टीका

हस्तलाघव – हस्तकौशल्य

शाडू – एक प्रकारची माती