इको क्लब फॉर मिशन लाईफ अंतर्गत जागतिक पर्यावरण दिनाचे औचित्य साधून दि.०५/०६/२०२५ ते ३०/०९/२०२५ या कालावधीत “एक पेड मां के नाम” या शिर्षातंर्गत शाळांमध्ये वृक्षारोपण मोहीम राबविणेबाबत ek ped ma ke nam 

इको क्लब फॉर मिशन लाईफ अंतर्गत जागतिक पर्यावरण दिनाचे औचित्य साधून दि.०५/०६/२०२५ ते ३०/०९/२०२५ या कालावधीत “एक पेड मां के नाम” या शिर्षातंर्गत शाळांमध्ये वृक्षारोपण मोहीम राबविणेबाबत ek ped ma ke nam 

संदर्भ:- केंद्र शासनाचे पत्र क्र. D.O.No.८-८/२०२६-MEC, Date २७/०५/२०२६

महोदय,

संदर्भिय पत्राचे कृपया अवलोकन व्हावे.

पर्यावरण संरक्षणासाठी जागरूकता आणि कृतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी दरवर्षी ५ जून रोजी जगभरात जागतिक पर्यावरण दिन साजरा केला जातो. जागतिक पर्यावरण दिन २०२६ ची संकल्पना ‘हवामान बदल’ ही आहे. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP), २०२० यावर भर देते की, पर्यावरणाविषयीची जागरूकता हा विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाचा एक अविभाज्य भाग असावा. NEP २०२० च्या दृष्टिकोनानुसार, शिक्षण मंत्रालयाच्या शालेय शिक्षण आणि साक्षरता विभागाने, ‘मिशन लाईफ’ अंतर्गत ‘इको क्लब’साठी विविध उपक्रम राबवले आहेत. याचा उद्देश विद्यार्थ्यांना पर्यावरणीय समस्यांबद्दल संवेदनशील करणे आणि त्यांच्यामध्ये पर्यावरणास जबाबदार वृत्ती व वर्तन रुजवणे हा आहे.

जागतिक पर्यावरण दिन २०२६ योग्य रीतीने साजरा करण्यासाठी, ‘मिशन लाईफ साठी इको क्लब्सच्या माध्यमातून ५ ते ३० जून २०२६ या कालावधीत “ग्रीन समर कॅम्प्स” आयोजित करण्यात येणार आहे. ग्रीन समर कॅम्प्स हे पर्यावरणावर केंद्रित असलेले कार्यक्रम आहेत, जे शाश्वततेच्या शिक्षणाला बाह्य उपक्रमांशी, विशेषतः निसर्गातील अनुभवांशी जोडतात. हे ग्रीन समर कॅम्प्स मिशन लाईफ’च्या सात संकल्पनांना समर्पित असू शकतात, त्या म्हणजे: निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब करा; शाश्वत अन्न प्रणालीचा अवलंब करा; ई-कचरा कमी करा; कचरा कमी करा; ऊर्जा वाचवा; पाणी वाचवा; आणि एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टिकला नाही म्हणा. या सातही संकल्पनांसाठी पुरेसे दिवस समर्पित केले जावेत. या संकल्पनांवर आधारित सूचक उपक्रमांची यादी संदर्भासाठी आणि आवश्यक कार्यवाहीसाठी सोबत जोडली आहे. शाळा या कालावधीत राबवलेले उपक्रम ‘मिशन लाईफ साठी इको क्लब्सच्या पोर्टलवर (https://ecoclubs.education.gov.in/) अपलोड करू शकतात.

विद्यार्थी आणि शिक्षकांनाही या समर्पित पोर्टलद्वारे ‘मिशन लाईफ’ची शपथ घेण्यासाठी प्रोत्साहित केले जाऊ शकते. मिशन लाईफसाठी उर्वरित सर्व शाळांमध्ये इको क्लब्सची स्थापना करण्यासाठी आणि विधिवत भरलेल्या अधिसूचना निर्दिष्ट पोर्टलवर अपलोड करण्यासाठी एकत्रित प्रयत्न करण्याकरिता या कालावधीचा प्रभावीपणे उपयोग केला जाऊ शकतो.

‘एक पेड माँ के नाम ३.०’ या वृक्षारोपण मोहिमेची तिसरी आवृत्ती, ‘मिशन लाईफ’ साठी इको क्लब्सच्या माध्यमातून देशभरातील शाळांमध्ये ५ जून ते ३० सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत राबवली जाणार आहे. हा कालावधी देशातील विविध कृषी-हवामान प्रदेशांमधील वृक्षारोपण हंगामाशी जुळणारा आहे. त्यानुसार, या मोहिमेअंतर्गत सन २०२६-२७ करिता एकूण ५३,०१,२५७ रोपवाटिकेचे लक्ष्य महाराष्ट्र राज्याकरिता देण्यात आलेले आहे. त्यानुसार प्रत्येक शाळेने ५० रोपे लावणे क्रमप्राप्त आहे. मागील वृक्षारोपण मोहिमांप्रमाणेच, वृक्षारोपणाची माहिती निर्धारित पोर्टलवर

(https://ecoclubs.education.gov.in/) अपलोड करण्यात येणार आहे.

शाळेच्या आवारात पुरेशी जागा उपलब्ध नसल्यास, वृक्षारोपण मोहीम घरातील उपलब्ध जागा, रस्त्याच्या कडेला, योग्य सार्वजनिक जागा, शाळेकडे जाणाऱ्या रस्त्यावर राबवली जाऊ शकते. सध्याच्या आणि मागील मोहिमांदरम्यान विद्यार्थ्यांनी लावलेल्या रोपांचे अस्तित्व, देखभाल आणि नियमित निरीक्षण सुनिश्चित करण्यासाठी उपाययोजना कराव्यात.

शिवाय, केंद्रीय मंत्रिमंडळाने अलीकडेच २०३१-३५ या कालावधीसाठी भारताच्या राष्ट्रीय निर्धारित योगदानाला (NDC) मंजुरी दिली आहे. विद्यार्थ्यांना NDC चे महत्त्व आणि भारताच्या हवामानविषयक वचनबद्धतेबद्दल जागरूक करण्यासाठी, भारताच्या NDC वरील इयत्तानिहाय लेख आणि इन्फोग्राफिक्स आपल्या अधिकारक्षेत्रातील सर्व शाळांमध्ये वितरणासाठी सोबत जोडले आहेत.

मा. शालेय शिक्षण मंत्री महोदयांनी एक पेड माँ के नाम बाबतचे १००% उद्दिष्ट पूर्ण होण्याच्या दृष्टीने कार्यवाही करणेबाबतच्या सूचना दि. ०२/०६/२०२६ रोजीच्या V.C. बैठकीमध्ये दिलेल्या आहेत.

आपल्या अधिकारक्षेत्रातील सर्व शाळांमध्ये उपरोक्त उपक्रमांची प्रभावी अंमलबजावणी आणि व्यापक प्रसार करणेबाबतची कार्यवाही तात्काळ करण्यात यावी. मिशन लाइफसाठी शाळांमध्ये इको क्लब्सची व्याप्ती वाढवणे आणि विद्यार्थी, शिक्षक व स्थानिक समुदाय यांचा जास्तीत जास्त सहभाग होईल या दृष्टीने आवश्यक त्या उपाययोजना कराव्यात. १००% उद्दिष्ट पूर्ण होण्याच्या दृष्टीने कार्यवाही करणेबाबतच्या सूचना आपल्या स्तरावरून संबंधितांना देण्यात याव्यात.

शासन निर्णय pdf download