CTET EXAM मराठी (अध्यापनशास्त्र) 20 महत्त्वाचे बहुपर्यायी प्रश्न ctet exam pedagogy questions 

CTET EXAM मराठी (अध्यापनशास्त्र) 20 महत्त्वाचे बहुपर्यायी प्रश्न ctet exam pedagogy questions

1. भाषा संपादन (Acquisition) आणि भाषा अध्ययन (Learning) यांतील मूलभूत फरक कोणता आहे?

A. संपादन हेतुपुरस्सर असते, तर अध्ययन अनौपचारिक असते.

B. संपादन नैसर्गिक वातावरणात होते, तर अध्ययन औपचारिक वर्गव्यवस्थेत होते.

C. संपादन केवळ व्याकरण नियमांवर आधारित असते.

D. अध्ययन हे केवळ मातृभाषेचे होऊ शकते, तर संपादन कोणत्याही भाषेचे.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक B

2. प्राथमिक स्तरावर भाषा शिकवण्यासाठी कोणते माध्यम सर्वात प्रभावी ठरते?

A. केवळ शिक्षकांनी बोलणे आणि विद्यार्थ्यांनी शांतपणे ऐकणे.

B. शक्य तितक्या लवकर इंग्रजी किंवा अन्य परकीय भाषेचा वार सुरू करणे.

C. केवळ पाठ्यपुस्तके आणि ज्याकरण नियमांचा अभ्यास.

D. मुलांना त्यांच्या मातृभाषेतून (Mother Tongue) बोलण्यास प्रोत्साहन देणे

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक D

3. शाळेत मराठी भाषा शिकताना विद्यार्थ्यांनी केलेल्या भाषिक त्रुटींकडे (Mistakes/Errors) शिक्षकाने कसे पाहावे?

2

A. त्या पूर्णपणे दुर्लक्षित कराव्यात, कारण त्या आपोआप दूर होतात.

B. त्या अध्ययन प्रक्रियेचा नैसर्गिक भाग आहेत आणि त्यांच्या विचार करण्याच्या

पद्धतीचे द्योतक आहेत, असे समजावे. D

C. त्या लगेच आणि वारंवार दुरुस्त कराव्यात, ज्यामुळे विद्यार्थी सावध राहतील.

D. ज्या विद्यार्थ्यांकडून त्रुटी होतात, त्यांना शिक्षा करावी.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक B

4. भाषा संपादन (Acquisition) ही प्रक्रिया कशावर अधिक अवलंबून असते?

A. भाषा प्रयोगशाळेतील तांत्रिक साधने.

B. पालकांनी दिलेले गृहपाठ.

C. ठरलेल्या परीक्षा आणि मूल्यमापन पद्धती.

D. संप्रेषणात्मक आणि भावनिक देवाणघेवाणीचा समृद्ध सामाजिक परिसर.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक D

5. शिक्षणाच्या कोणत्या दृष्टिकोनानुसार, प्रत्येक मुलामध्ये भाषेची उपजत क्षमता (Innate Capacity for Language) असते?

A. वर्तनवादी (Behaviourist) दृष्टिकोन

B. संरचनावादी (Structuralist) दृष्टिकोन

C. सहजतावादी/उपजतवादी (Nativist) दृष्टिकोन

D. सामाजिक-सांस्कृतिक (Socio-cultural) दृष्टिकोन

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक C

6. ‘अध्ययन’ (Learning) प्रक्रियेत खालीलपैकी कोणत्या घटकाचा समावेश असतो?

A. व्याकरण नियमांची जाणीवपूर्वक (Conscious) मांडणी.

B. अचेतन (Unconscious) प्रक्रिया.

C. नैसर्गिक सामाजिक संवाद.

D. प्रयत्नांशिवाय सहज प्राप्त होणे.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक A

7. भाषा अध्ययनासाठी (Learning) सर्वात महत्त्वपूर्ण घटक कोणता आहे?

A. केवळ शब्दांचे अर्थ तोंडपाठ करणे.

B. भाषा वर्गात औपचारिक सूचना आणि सरावाच्या संधी.

C. इतर कोणत्याही भाषेचा वापर पूर्णपणे टाळणे.

D. संपूर्ण वेळ भाषेचा नैसर्गिक वातावरणात वापर करणे.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक B

8. नोम चॉम्स्की (Noam Chomsky) यांच्या मते, मुलांमध्ये भाषा आत्मसात करण्याची क्षमता उपजत असते, जी कशाच्या माध्यमातून व्यक्त होते?

A. मानसिक विकास पातळी (Cognitive Development Stage)

B. वर्तनवादी मजबुतीकरण (Behaviourist Reinforcement)

C. सामाजिक आंतरक्रिया (Social Interaction)

D. भाषा संपादन यंत्रणा (Language Acquisition Device – LAD)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक D

9. भाषा अध्ययन (Learning) आणि संपादन (Acquisition) यात मातृभाषेची (First Language) भूमिका कशी असते?

A. भाषा अध्ययनात संकल्पना आणि नियमांचे आकलन करण्यासाठी त

उपयुक्त ‘पूल’ म्हणून कार्य करते.

B. मातृभाषा ही दुसरी भाषा शिकण्यात नेहमीच अडथळा आणते.

C. मातृभाषा केवळ भाषा संपादन प्रक्रियेत मदत करते, अध्ययनात नाह

D. मातृभाषेचा उपयोग पूर्णपणे टाळावा.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक A

10. भाषा शिक्षणात ‘त्रुटींचे विश्लेषण’ (Error Analysis) करणे शिक्षकांसाठी कशासाठी महत्त्वाचे असते?

A. विद्यार्थ्यांच्या विचारप्रक्रियेतील अडचणी समजून घेण्यासाठी आणि अध्यापन पद्धतीत सुधारणा करण्यासाठी.

B. केवळ वर्गातील हुशार विद्यार्थ्यांची निवड करण्यासाठी.

C. विद्यार्थ्यांच्या चुकांसाठी त्यांना शिक्षा करण्यासाठी.

D. त्रुटी दूर करण्यासाठी लगेच पुन्हा पुन्हा सराव करून घेण्यासाठी.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक A

11. द्वितीय भाषा (Second Language) शिकवताना ‘भाषा संपादन’ (Acquisition) प्रभावी करण्यासाठी शिक्षकांनी काय करावे?

A. केवळ व्याकरण नियमांवर आधारित धडे शिकवणे.

B. विद्यार्थ्यांसमोर भाषेचा समृद्ध आणि अर्थपूर्ण वापर करणे आणि संवादाच्या संधी उपलब्ध करून देणे.

C. केवळ पाठ्यपुस्तकातील धडे वाचून दाखवणे.

D. रोज विद्यार्थ्यांना नवीन शब्दांचे शब्दकोश तयार करण्यास सांगणे.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक B

12. व्याकरण नियमांशिवाय केवळ ऐकून आणि बोलून भाषा शिकण्याची प्रक्रिया कशाशी संबंधित आहे?

A. लेखन कौशल्य (Writing Skill)

B. भाषा अध्ययन (Language Learning)

C. वाचन कौशल्य (Reading Skill)

D. भाषा संपादन (Language Acquisition)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक D

13. वायगॉट्सकी (Vygotsky) यांच्या सामाजिक-सांस्कृतिक सिद्धांतानुसार, भाषेचा विकास कशातून होतो?

A. केवल औपचारिक व्याकरण नियमांच्या अभ्यासातून.

B. जैविकरित्या पूर्वनियोजित यंत्रणेतून (LAD).

C. केवळ अनुकरण आणि मजबुतीकरण (Reinforcement) यातून.

D. सामाजिक आंतरक्रिया (Social Interaction) आणि संवाद यातून.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक D

14. प्राथमिक स्तरावर ‘भाषण कौशल्य’ (Speaking Skill) विकसित करण्यासाठी शिक्षकांनी कोणती पद्धत वापरावी?

A. विद्यार्थ्यांना त्यांच्या दैनंदिन जीवनातील घटना आणि अनुभवांबद्दल

बोलण्यास प्रोत्साहन देणे.

B. शिक्षकांनी जास्तीत जास्त बोलणे आणि विद्यार्थ्यांनी फक्त ऐकणे.

C. रोज ५० नवीन शब्दांचे पाठांतर करायला लावणे.

D. केवळ व्याकरणाच्या अचूकतेवर लक्ष केंद्रित करणे.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक A

15. एकात्मिक भाषा शिक्षण (Integrated Language Teaching) या संकल्पनेत खालीलपैकी कोणत्या कौशल्यांना एकत्रित केले जाते?

A. केवळ मातृभाषा आणि द्वितीय भाषा.

B. केवळ व्याकरण आणि शब्दसंग्रह.

C. श्रवण, भाषण, वाचन आणि लेखन (LSRW) या सर्व कौशल्यांना.

D. केवळ वाचन आणि लेखन (Reading and Writing).

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक C

16. भाषा अध्ययनात (Language Learning) ‘व्याकरणाचे’ स्थान काय आहे?

A. भाषा अध्ययनासाठी ते आवश्यक नाही, कारण भाषा आपोआप आत्मसात होते.

B. ते केवळ उच्च माध्यमिक स्तरावर महत्त्वाचे आहे.

C. ते विद्यार्थ्यांसाठी एक महत्त्वपूर्ण अडथळा आहे.

D. ते भाषा वापराची अचूकता (Accuracy) सुधारण्यासाठी एक साधन आहे.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक D

17. भाषा संपादन आणि अध्ययनात ‘भाषांतर’ (Translation) कशा प्रकारे उपयुक्त ठरते?

A. ते नवीन भाषिक संकल्पना, विचार आणि नियम मातृभाषेतून समजून

घेण्यासाठी ‘आधार’ (Scaffolding) म्हणून कार्य करते.

B. ते विद्यार्थ्यांच्या भाषिक विकासाला पूर्णपणे थांबवते.

C. ते केवळ उच्च स्तरावरील विद्यार्थ्यांसाठीच उपयुक्त आहे.

D. ते विद्यार्थ्यांची सृजनशीलता (Creativity) कमी करते.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक A

18. भाषा संपादन ही प्रक्रिया ‘बाल-केंद्रित’ (Child-Centered) असते, कारण…

A. ती शाळेतील शिक्षकांच्या नियंत्रणाखाली घडते.

B. ती औपचारिक पद्धतीने पूर्ण होते.

C. मूल स्वतःच्या नैसर्गिक गतीनुसार आणि गरजेनुसार भाषा आत्मसात करते.

D. या प्रक्रियेत शिक्षकांना जास्त श्रम करावे लागत नाहीत.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक C

19.प्राथमिक स्तरावर ‘भाषण कौशल्य’ (Speaking Skill) विकसित करण्यासाठी शिक्षकांनी कोणती पद्धत वापरावी?

A. विद्यार्थ्यांना त्यांच्या दैनंदिन जीवनातील घटना आणि अनुभवांबद्दल

बोलण्यास प्रोत्साहन देणे.

B. शिक्षकांनी जास्तीत जास्त बोलणे आणि विद्यार्थ्यांनी फक्त ऐकणे.

C. रोज ५० नवीन शब्दांचे पाठांतर करायला लावणे.

D. केवळ व्याकरणाच्या अचूकतेवर लक्ष केंद्रित करणे.

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे पर्याय क्रमांक A